مضطر است . و ديگر ؛ اعتقاد دارند كه عالم قديم است ، با آنكه حدوث عالم از ضروريات دين است ، وقائل به حشر جسمانى نيستند ، و ديگر امور حادثه را نسبت به عقل عاشر وفلك مىدهند ، بنابر اين منكر جميع اسماء افعالند . و ديگر ؛ چون خدا را علت عقل اول مىدانند ، وقادر بر غير آن نمىدانند ، وقادر بر تحريك افلاك نمىدانند ، بر گردن ايشان افتاده كه اثبات نفس وحيات وادراك وشعور از براى افلاك كنند ، وحركات ايشان را تابع ارادهء ايشان دانند ، و اين قول مخالف مذهب اسلام ومدلول آيات قرآنى است ، و چون قائل به حيات فلك شدهاند گفتهاند كه : افلاك به عشق اينكه شبيه به عقول شوند ارادهء حركت كردهاند ، و از روى شوق مىچرخند ، و اين ظاهر وبديهى است كه چيزى به چرخيدن در كمال شبيه به چيزى نمىتواند شد ، پس به قول فاسد فلاسفه افلاك ادراك بديهى نمىكنند . و اين جماعت كه حركات افلاك را ارادى مىدانند گفتهاند كه : فلك اطلس به جانب مغرب حركت مىكند با نهايت سرعت ، وفلك البروج بر خلاف آن حركت مىكند با نهايت آهستگى ، و ساير افلاك در حركت نيز مختلفاند . شك نيست در اينكه اختلاف حركات در نظر عاقلانِ توفيق آثار دليل است بر علم وقدرت وتدبير وحكمت بارى تعالى ، و اين جماعت نفهميدهاند ، و در باب اختلاف حركات افلاك گفتگوهاى پوچ كردهاند . و چون مىتواند بود كه اين حركات به ارادهء افلاك باشد ؟ وحال آنكه ايشان حركات افلاك را غير متناهى و غير مسبوق به عدم مىدانند ، وفعلى كه
خيراتيه در ابطال صوفيه ( فارسى ) — صفحة 275
مساهمون: محمد علي بن محمد باقر الوحيد البهبهاني ( كرمانشاهي )
ص٢٧٥