الأكبر » « 1 » . اما بايد دانست كه نفس بر چهار قسم است : اول امّاره ، دوم لوّامه ، سوم ملهمه ، چهارم مطمئنّه ، امّا نفس امّاره آتشى است ، و آن نفس كفّار است ، ولوّامه بادى است ، و آن نفس مؤمنان است ، وملهمه آبى است ، و آن نفس اولياءست ، ومطمئنّه خاكى است ، و آن نفس انبياء است . شانه سر غوغا كند ، يعنى : نفس امّاره سركشى ونافرمانى كند ، و از اطاعت وعبادت تو را باز دارد ، ونتوانى كه او را مقهور سازى ، زيراكه طينت او به خصومت سرشتهاند ، پس استيلا وغوغاى او به حدّى رسد كه پوست به . . .
واكند ، يعنى چندان طغيان كند كه پوست تو را بكند ، چنان كه ضرب المثل است كه هرگاه شخصى آزار بسيار بكشد گويد : چندان آزار كشيدم كه پوستم رفت . پس در آن حالت چاره آن است اى پسر من ! برو به حوض توتيا ، خود را بشو وزود بيا ، يعنى اول توبه وانابت كن ، و به آب استغفار سر و پاى خود را بشوى ، تا آنكه خداى تعالى تو را بيامرزد ، و تو را از نجاست وپليديها وچركها پاك كند ، زيراكه نجاستِ گناه ازاله نمىشود مگر به آب چشمهء چشم ، و در حوض توبه غسل كن ، زيراكه عبادت بىتوبه وانابت مقبول نيست ، وتوبه مقدّم است بر عبادت ، چنان كه حق تعالى در قرآن مجيد فرموده : ( التّائِبُونَ العابِدُونَ ) « 2 » وجمعى كه توبه كنند و حرام نخورند خداى تعالى ايشان را به آتش دوزخ عقاب نكند .
هامش
( 1 ) امالى الصدوق : 377 حديث 8 ، معانى الأخبار : 160 حديث 1 ، وسائل الشيعه : 15 / 163 حديث 9 ( با اندكى اختلاف )
( 2 ) التوبه ( 9 ) : 120