آن اصول دين است ، تا در آن روزى كه ظالمان دست خود را به دندان گيرند كه ( يَوْمَ يَعَضُّ الظَّالِمُ عَلى يَدَيْهِ ) « 1 » پنجهء تو در شير وشكر بهشت باشد ، يا در روزى كه مردمان نادم وپشيمان وتلخ كام باشند ؛ پنجهء تو در شير وشكر بهشت باشد وشيرين كام گردى . و اول از آن پنج چيزى كه وصيت كرده اصول دين است ، ومقدم است بر فروع ، اين هر دو چون شير وشكر درهم آميخته است ، و اين موقوف است بر معرفت ، به دليل قوله تعالى : ( فَاعْلَمْ أَنَّهُ لا الهَ إلّااللَّه وَاسْتَغْفِرْ لِذَنْبِك ) « 2 » و مثل اين آيات در كلام مجيد بسيار است ، واصول دين پنج است : اول توحيد ، دوم عدل ، سوم نبوّت ، چهارم امامت ، پنجم معاد . وفروع دين بر شش قسم است كه هريك مذكور مىگردد ، واصول مثل شير است ، وفروع دين شش گانه اين است : اول نماز ، دوّم روزه ، سوّم زكات ، چهارم حج ، پنجم خمس ، ششم جهاد . و بعضى ديگر گفتهاند كه : مراد به اصول خمسه احكام وافعال است ، و آن واجب وسنت و حرام و مكروه ومباح است ، يعنى : بايد بداند كه واجب وسنت و حرام و مكروه ومباح به فعل آوردن به چه نوع است ، اما تاركِ واجبات وفاعلِ محرّمات پس مستحق عقاب است ، و فاعل واجبات ومندوبات مستحق ثوابت است ، وتارك محرّمات و فاعل مكروهات مستوجب مذمت وعقاب نيست ، ومباح آن است كه به فعل آوردن ونياوردن آن مساوى است ، وزكات و حج وجهاد وجوع است ، يعنى گرسنگى به سبب
هامش
( 1 ) الفرقان ( 25 ) : 27
( 2 ) محمّد ( 47 ) : 19