[
اقسام كرامات در نظر جامى
] و آخوند ملّا جامى مذكور در اوائل كتاب « نفحات » « 1 » - در بيان اقسام كرامات و خوارق عادات بر وجه استدلال و استشهاد از « تفسير كبير امام فخر رازى » شافعى اشعرى و غيره - به اين مضمون گفته كه : هرگاه ظاهر شود خارق عادتى از انسانى ، پس خالى نيست از آنكه مقرون باشد به ادّعاى مرتبهء الهيت ، يا مرتبهء نبوّت ، يا مرتبهء ولايت ، يا سحر و كهانت و اطاعت شياطين ، يا مقرون نيست به چيزى از اين ادعاها ، پس چهار قسم است :
قسم اوّل آن است كه : خارق عادت مقرون است به دعوى الوهيت ، و تجويز كردهاند اصحاب ما - يعنى اشاعره - ظهور خارق عادت را بر دست كاذب بدون حصول معارضه و مقابله با او ، چنان كه نقل شده كه فرعون دعوى خدائى مىكرد ، و بر دستش خوارق عادت جارى مىشد ، و همچنين نقل شده است ظهور خارق عادت از دجّال لعين ، و اصحاب ما گفتهاند كه اينها ضرر ندارد ، به سبب آنكه شكل و خلقت فرعون و دجّال و امثال آنها دلالت مىكند بر كذبشان ، پس ظهور خارق عادت بر دستشان بدون معارضه سبب تلبيس و اغواء ، خلق نمىشود ، و موجب اغراء به قبيح نمىگردد .
و قسم ثانى آن است كه : مقرون است به دعوى نبوّت ، و اين بر دو قسم است : اول آنكه مدعى در دعوى خود صادق است ، پس ظهور خارق از او واجب است تا معجزهء او باشد ، به اجماع كسانى كه قائلند به صحّت ادعاى نبوّت و وجود پيغمبر ، دوم آنكه : مدعى كاذب است ، و جايز نيست ظهور
هامش
( 1 ) نفحات الانس : 21 .