كه بنا بر تفسيرى از عقل ، وسيلهاى براى كشف حجّت بر مردم هر زمان است . در روايت بيست و سوم از كتاب العقل و الجهل اصول الكافى نيز اين كاركرد از عقل ، مورد تأكيد قرار گرفته ، آن جا كه امام صادق عليه السلام مىفرمايد :
فإذا كان تأييد عقلهُ من النُّور كان عالماً ، حافظاً ذاكراً ، فطِناً ، فهماً ، لعلم بذلك كيف و لِمَ و حيث و عرف من نصحه و من غشَّه ؛ « 1 »
اگر عقل [ انسان ] به نور [ الهى ] تأييد شد ، انسان به علم ، حفظ و تذكّر متّصف مىشود و زيرك و فهيم خواهد شد . در اين صورت ، چگونگى و علّت مسائل را خواهد دانست و نصيحتكننده را از فريبكار ، باز خواهد شناخت .
3 . شناخت خوب و بد
از جمله كاركردهاى ديگر عقل در بُعد نظرى از منظر روايات ، تشخيص خوب از بد است . امام صادق عليه السلام در اين باره مىفرمايد :
و عرفوا بِه الحسن من القبيح ؛ « 2 »
[ انسانها ] ، به وسيلهء عقل ، زيبا را از زشت ، تشخيص مىدهند .
روايات ديگرى نيز مصاديق نيك و بد را مشخص كردهاند ؛ امّا تنها اين روايت ، به كاركرد ياد شده ، تصريح كرده است .
4 . شناخت جايگاه انسان و روش زندگى در اين دنيا
آخرين كاركرد نظرى عقل كه در روايات كتاب العقل و الجهل اصول الكافى بدان اشاره شده ، شناخت راه و روش زندگى است . در روايت بيست و سوم اين كتاب ، از امام صادق عليه السلام روايت شده است :
دعامة الإنسان العقل ، فإذا كانَ تأييد عقله من النّور فعلم بذلك كيف و لِمَ و حيث . « 3 »
هامش
( 1 ) . همان ، ح 23 .
( 2 ) . همان ، ح 35 .
( 3 ) . همان ، ح 23 .