الف . راههاى كسب معرفت
بنا بر روايات كتاب العقل و الجهل ، راههاى كسب معرفت ، عبارتاند از :
1 . تفكّر
در روايات ، تفكّر به عنوان دليل عقل ، دانسته شده است :
دليل العقل التفكّر . « 1 »
بنا بر اين ، يكى از راههاى بهرهمندى از عقل ، تفكّر است كه در برخى روايات ديگر ، از آن به عنوان زندهكنندهء انسان ، ياد شده است .
البته با اين كه در اين روايات ، بر تفكّر ، تأكيد فراوانى شده است ، امّا نحوهء تفكّر ، بيان نشده و اين را مىتوان به حساب فطرى بودن روش تفكّر در انسان دانست .
2 . تعلّم
علمآموزى يا تعلّم ، در روايات كتاب العقل و الجهل ، مورد تأكيد فراوان قرار گرفته است و عقل ، همراه دائمى علم ، معرّفى شده است . ضرورت تعليم و تعلّم در اين روايات را مىتوان در اين عبارات يافت : « انسان عاقل ، هدايتگرى و نورانيّت را در علم مىبيند » . « 2 » « اگر انسان ، عقل خود را به علم نيارايد ، از عقل ، نفعى نمىبرد » . « 3 » « انسان عاقل ، تنها راه براى آگاهى از اوامر و نواهى الهى را علم مىداند » . « 4 » همچنين در بخشى از روايتى به نقل از هشام ، دربارهء پيامبران ، چنين آمده است :
أعْلَمُهم بِأمرِ اللَّه أحْسَنَهُمْ عقلًا .
آن كه از جهت عقل ، بالاتر است ، داراى علم بيشترى است .
هامش
( 1 ) . همان ، ح 12 .
( 2 ) . همان ، ح 35 .
( 3 ) . همان جا .
( 4 ) . همان جا .