د . نقل به معنا
بخارى ، از نقل به معنا در روايات ، پروايى نداشت ، به طورى كه خودش مىگويد :
احاديث بسيارى را در يك شهر مىشنيدم و در شهر ديگر مىنوشتم .
در جايى از وى سؤال كردند كه آيا اين حديثها كامل نوشته شدهاند ؟ بخارى در جواب ، ساكت شد و چيزى نگفت . « 1 » ابن حجر ، اين كار بخارى را موجب بروز خطاهايى از وى در هنگام نقل احاديث مىداند و مواردى از خطاهاى وى را آورده است كه از جمله مىتوان به « تكرار روايت ، با اختلاف در الفاظ روايت » اشاره كرد . اين ، در حالى است كه بزرگان شيعه ، همواره بر حفظ الفاظ روايات ، تأكيد داشتهاند . به عنوان مثال ، امام حسن عليه السلام بر نوشتن عين متن روايات ، تأكيد فرموده است . « 2 » كلينى هم با داشتن دغدغهء حفظ عين الفاظ روايات ، به جمعآورى روايت اقدام كرده كه همعصر بودن وى با امام عليه السلام بهترين كمك او بوده است .
ه . انتساب كتاب به نويسندهء آن
نقطه قوّت ديگر الكافى ، اين است كه شواهد و قرائن ، گوياى اين است كه الكافى را توسط شخص مرحوم كلينى نوشته است و دليلى بر خلاف آن نداريم ، در صورتى كه اين مسئله در مورد بخارى ، صادق نيست . به عنوان نمونه ، ابراهيم بن احمد مستملى مىگويد :
من از روى نسخهء اصلى صحيح البخارى كه پيش فربرى بود ، نسخهاى استنساخ كردم . در آن نسخه ، چيزهايى ديدم كه كامل نوشته نشده بود و چيزهايى ديدم كه اصلًا نوشته نشده بود . ما بعضى از اينها را به بعضى ديگر
هامش
( 1 ) . ر . ك : هدى السارى ، ج 1 ، ص 10 .
( 2 ) . ر . ك : سنن دارمى ، ج 1 ، ص 130 .