البته از برخى از اين آثار ، اثرى باقى نيست . برخى هم هنوز چاپ نشدهاند و تعدادى هم چاپ شدهاند كه عبارتاند از : الآداب المنفرد فى الحديث ، أسماء الصحابه ، التاريخ الكبير ، التاريخ الأوسط ، التاريخ الصغير ، ثلاثيات فى الحديث ، أفعال العباد ، بدء المخلوقات ، الجامع الصغير ، الجامع الكبير « 1 » و . . . .
6 . مذهب
دربارهء مذهب بخارى بايد گفت : عدّهاى چون أبو نصر سبكى ، او را شافعى « 2 » و برخى چون ابن أبى يعلى ، « 3 » او را حنفى مىدانند ؛ امّا اجتهادات وى در صحيح البخارى ، مطابق با مذاهب اربعه است و مذهب خاصى را نمىرسانَد .
7 . بازگشت به بخارا
پس از چهل سال دورى از وطن ، بخارى تصميم گرفت كه به وطن ، بازگردد . در طول مسير ، به نيشابور رسيد . مردم نيشابور ، به تشويق محمّد بن يحيى ذهلى ، طورى به استقبال بخارى رفتند كه فقط استقبالكنندگان اسبسوار ، چهارهزار نفر بودند .
وى به همين جهت ، در نيشابور ماند و به درس دادن ، مشغول شد و كم كم ، طورى در دل همه جاى گرفت كه از محبوبيت ذهلى و بقيه ، كاسته شد . لذا مورد حسادت قرار گرفت و به همين دليل ، به عقيدهء « حدوث قرآن » متّهم شد و كم كم او را گوشهنشين كرد ، طورى كه جز مسلم و احمد بن مسلمه ، شاگردى براى او باقى نماند و پس از پنج سال ، نيشابور را به قصد بخارا ترك كرد . در وطن خود هم به سرنوشت مشابه نيشابور گرفتار شد و پس از مدّتى ، مجبور شد كه وطن خود را نيز ترك كند . دلايل ترك بخارا را اين گونه مىتوان بيان كرد :
هامش
( 1 ) . ر . ك : همان جا .
( 2 ) . طبقات الشافعية الكبرى ، ص 212 .
( 3 ) . طبقات الحنابله ، ص 271 .