دو . مشايخ همزمان بخارى كه تابعان را نديدهاند .
سه . طبقهء وسط از مشايخ كه از كبار تابعان تابعان ، روايت نقل كردهاند .
چهار . همسالان و رفقا ، كه در اين كار ، شريك بخارى بودهاند ، مثل عبد بن حميد و محمّد بن يحيى ذهلى . بخارى ، احاديثى از افراد اين طبقه نقل مىكند كه يا خود ، شخصاً نتوانسته از مشايخش كسب كند يا اين كه غير از ايشان كسى اين احاديث را از مشايخش نشنيده است .
پنج . كسانى كه از نظر سن و رتبهء سندى ، شاگرد بخارى محسوب مىشدند . « 1 » از اساتيد بهنام و معروف بخارى ، مىتوان از : على بن مدينى ، احمد بن حنبل ، يحيى بن معين و اسحاق بن راهويه ، ياد كرد . « 2 » 4 . شاگردان
در مورد شاگردان بخارى بايد گفت بسيارى از نويسندگان و محدّثان بزرگ جوامع حديثى ، همچون : مسلم و ترمذى ، از احاديث بخارى استفاده كردهاند .
عدّهاى ، نود هزار راوى براى بخارى نقل كردهاند « 3 » كه از جملهء آنها مىتوان به : صالح بن محمّد اسدى حافظ و ابراهيم بن اسحاق حربى ، « 4 » اشاره كرد .
5 . آثار
براى بخارى ، تأليفات مختلفى نقل شده است . عدّهاى ، تعداد آنها را ده كتاب و برخى ديگر ، هفده كتاب دانستهاند و بعضى نيز 23 كتاب ، به بخارى نسبت دادهاند .
هامش
( 1 ) . ر . ك : همان ، ص 394 - 395 .
( 2 ) . ر . ك : تهذيب الكمال فى أسماء الرجال ، ص 431 - 434 .
( 3 ) . ر . ك : تاريخ بغداد ، ص 9 .
( 4 ) . ر . ك : كشف الظنون ، ج 1 ، ص 101 ، 128 ، 160 ، 225 ، 233 ، 446 ، 451 ، 363 ، 418 ، 446 ، 722 و ج 2 ، ص 108 ، 343 ، 363 ، 384 ، 386 ، 398 ، 400 ، 483 ، 559 ، و ج 6 ، ص 14 .