بيان منقول از استاد سيد موسى شبيرى زنجانى
محقّق توانا جناب آقاى رضا اسلامى در كتاب « نظريهى حق الطاعة » چنين آورده : « آيةالله سيد موسى زنجانى از جمله كسانى است كه منكر قاعدهى قبح عقاب بلا بيان به عنوان يك قاعدهى عقلى است و حكم عقل به احتياط را صحيح مىدانند . ايشان معتقدند كه دليلى بر صحت براءت عقلى وجود ندارد . اما قاعدهى قبح عقاب بلا بيان ، اگر به معناى قبح عقاب بلا حجيت باشد كه قضيهى ضروريهى به شرط محمول خواهد بود و در غير اين صورت ، اصل قاعدهى مذكور مقتضاى حكم عقل نيست . اما ادلهى مشهور كه گويند : « عقاب بر مخالفتِ تكليفِ واقعى غير معلوم ، ظلم است » و يا گويند : « تكليفِ واقعى غير معلوم ، اقتضاى تحريكِ عبد را ندارد » و مانند آن ، هيچ كدام دليل محسوب نمىشود و سخن مشهور ادّعايى بيش نيست . آنگاه حكم عقل به دفع ضرر محتمل مطرح مىشود و براساس آن بايد قائل به احتياط شد .
ايشان از استاد خود مرحوم آيةالله سيد محمّد محقّق داماد نيز قول به احتياط عقلى و انكار براءت عقلى را نقل كرده و فرمودهاند : از جمله نكاتى كه محقّق داماد در تقريب حكم عقل بيان مىكرد ، آن بود كه عقل اهداف شارع را كمتر از اهداف خود نمىداند و از اين رو عقل حكم مىكند كه اگر عبد در برابر تكاليف مولا و اوامر و نواهى محتملِ او احتياط نكند و ترك احتياط منجر به مخالفت با تكليف واقعى محتمل شود ، مستحق عقوبت است .
ما مىبينيم كه انسان در راه تأمين أغراض شخصى خود احتياط مىكند ؛ مثلًا اگر تشنه باشد و نداند آب در كدام طرف است ، به هر سويى كه احتمال دستيابى به آب وجود دارد ، حركت مىكند و اگر خطرى در كمين او باشد ، هر وسيلهاى را كه محتمل است از خطر جلوگيرى كند ، به كار مىگيرد . آنگاه عقل گويد : چگونه ممكن است اغراض مولا را كمتر از اغراض شخصى به حساب آورد و اگر انسان احتمال