لاضرر و لاضرار . « 1 » كه در اين حديث اشاره به اين است كه حكمت تشريع حق شفعه و جعل اين حكم نفى ضرر است است از شريك . و قضاوت رسول اكرم ( صلى الله عليه وآله ) يك قضاوت در مقام تشريع و جعل قانون و بيان حكم عام بوده است .
2 - 2 - جعل قانون ( جنبه سلبى )
روايت دعائم الاسلام از حضرت امام صادق ( عليه السلام ) بدين شرح كه : از حضرت امام صادق ( عليه السلام ) پرسيده شد ديوارى بين دو خانه حد فاصل و ساتر بوده كه خراب شده و مالك ديوار حاضر نيست آن را دوباره بنا كند . آيا به در خواست همسايهى مجاور مىتوان مالك ديوار را به تجديد بناى ديوار ملزم ساخت ؟ حضرت امام ( عليه السلام ) پرسيدند : آيا مالك بنابر حق يا شرطى متعهد به اين كار است ؟ و چون پاسخ منفى داده شده فرمود : چنين الزامى وجود ندارد و همسايهى مجاور مىتواند به منظور ايجاد ساتر براى ملك خود ، ديوار را دوباره به هزينهى خودش بسازد . در همين مورد از حضرت امام صادق ( عليه السلام ) پرسيده شد در چنين فرضى بدون اينكه ديوار خود به خود خراب شود ، آيا مالك ديوار بدون هر گونه ضرورتى حق دارد به منظور اضرار به همسايه ، آن را خراب كند ؟ امام ( عليه السلام ) فرمودند : چنين حقّى ندارد ، زيرا بنا به فرمودهى رسول اكرم ( صلى الله عليه وآله ) : لاضرر و لا ضرار . « 2 »
در رواياتى كه نقل شد به نوعى ، جملهى « لاضرر و لاضرار » به چشم مىخورد . بايد دانست روايات ديگرى نيز از ائمهى اطهار ( عليهمالسلام ) نقل شدهاند كه هر چند در آنها جملهى فوقالذكر نيامده ، ولى روايت از نظر معنا و مدلول بر آن استوار
هامش
( 1 ) . سيد مصطفى محقق داماد ، قواعد فقه ( بخش مدنى ، مالكيت ، مسؤوليت ) ، ج 1 ، ص 135 .
( 2 ) . ميرزا حسين نورى ( محدث نورى ) ، مستدرك الوسائل ، ج 3 ، ص 150 . ر - ك : سيد مصطفى محقق داماد ، قواعد فقه ( بخش مدنى ، مالكيت ، مسؤوليت ) ، ص 135 - 136 .