مىتوان به دعبل خزاعى ، ديك الجن ، ابن رومى ، شريف رضى ، شريف مرتضى ، مهيار ديلمى و غيره اشاره كرد . رفتار و برخورد بنىعباس با علويان بسيار بدتر از بنىاميه بود و در ظلم و جنايت به أئمه و شيعيان آنان ، گوى سبقت را از امويان نيز ربودند . از اينرو برخى از شاعران متعهد و شيعى اين دوره ناچار به تقيه و پنهان كردن اعتقادات و محبت خود شدند . اما بسيارى ديگر ، اعتقاد و عشق خود را نسبت به اهل بيت و خشم و كينه خود را نسبت به دشمنان اهل بيت ( ع ) ، آشكارا اعلام نمودند . دعبل شاعر پرآوازه اهل بيت از جمله اين شاعران است . ( رجائى ، 153 : 1382 )
در قرن دهم با حضور عثمانىهاى متعصب در رأس حكومت جامعه و رفتارهاى وحشيانه با شيعيان ، شعر شيعى ادبى هم دچار ركود شد . لذا در شعر عربى از قرن دهم تا چهاردهم شعرى كه شايستگى عنوان شعر انقلاب باشد نمىيابيم ، معانى اشعار تكرارى و صور شعرى فاقد تازگى است و از روح مبارزه و انقلاب خالى است ( همان ) . خالى بودن شعر از روح حماسه و انقلاب ، آن را به ادبياتى گريان تبديل مىكند . اما در اواخر قرن سيزدهم هجرى ، نهضتى ادبى به وجود آمد كه در نتيجهى آن شعر و ادبيات رشد كرد و از نظر مضمون ، محتوا و ساختار جانى دوباره گرفت .
در مقابل در شعر شيعى ادب فارسى ، تا پيش از اوايل سده چهارم ، به خاطر حاكميت فرمانروايان متعصب و سختگيرىهاى آنان نمىتوان پيشينهى قابل توجهى را از ادب شيعى و عاشورايى ارائه كرد ؛ اما با حاكميت آل بويه و گسترش تدريجى مذهب تشيع ، رثاى خاندان پيامبر ( ص ) ، به ويژه ياد مصايب جانگداز سالار شهيدان ، جايگاهى ممتاز و ويژه در تاريخ ادبيات فارسى به خود اختصاص داد . ( صفا ، 1355 ، ج 200 : 1 ) گفتهاند كسائى نخستين شاعر فارسى زبان است كه قصايدى در مدح پيامبر سروده و شيعه بوده است . اوّلين سوگنامه كربلا نيز متعلق به اوست . هرمان إته دربارهى كسائى مىگويد : « او به نعت حضرت ( ع ) و فاطمه ( س ) و ساير أئمه ( ع ) پرداخت و از اين لحاظ وى اولين شاعر نهضت شيعى در مسقط الرأس خويش ، خراسان گشت . » ( إته ، 148 : 1337 ) و بعد از وى فردوسى به عنوان شاعر ملى ايران كه در
اهل بيت ( ع ) در شعر سيد حيدر حلى و شهريار ( فارسى ) — صفحة 25
مساهمون: گلثوم تنها
ص٢٥