گر اين خانه جُز از حلالت خريدى * نخسبى كه در غار افعى خزيدى
برانداختى خانه ى دين و دنيا * نه اينجا دگر خانه دارى نه آنجا
از اين غبن فاحش جهانى بلرزد * متاعى چنين خود به لعنت نيرز
نگاهش به انشاى متن قباله * كه انشاد فرمود اين سر مقاله
به من كرده بودى گر اين امر ، تسليم * من اين گونه مىكردم اين نسخه تنظيم :
فروشنده : كوچنده از خانمانى * خريدار : وامانده از كاروانى
مبيعش : نوانخانهاى سست بنياست * بنايى است خاكى در معرض باد
يكى منزل كاروان خواب چركين * كه برخيز ، گويد به دنبال بنشين
نه در وى صفايى نه با وى سرورى * چه دهليز مرگى چه دالان گورى
شمالش : به مرداب آفات محدود * جنوباً : به مرگ و مكافات محدود
( شهريار ، 1387 ، ج 688 : 2 - 687 )
در سرودن اين شعر ، هنر اصلى را امام على ( ع ) به كار برده كه از زبان ادبى و جملات استعارهاى بهره گرفته و سرانجام شهريار با استفاده از ذوق و قريحه شاعرانه و لطيف خود در لباس شعر به كسوت عروسى متين و زيبا جلوه داده است . چرا كه متن اصلى اين شعر به زبان عربى در ديوان حضرت على هر چند منسوب به ايشان - موجود است و شهريار با استفاده از آن متن و نامه 30 نهج البلاغه كه در بخشى از آن ، نامه حضرت به قاضى شريح آمده است ، به نظم آن همت گماشته است . وجود كلماتى از قبيل : فروشنده ، خريدار ، مبيع ، دهليز ، دالان ، شمالًا ، جنوباً ، ضمان درك ، شارع و گواه محضر كه مربوط به اصطلاحات معاملاتى مىباشد در اين شعر جلب نظر مىكند كه مىتوان گفت كل اين مثنوى در صنعت « مراعات نظير » از يك « وحدت طولى » و در برخى ابيات « وحدت عرضى » برخوردار مىباشد ( سبكدل ، 64 : 1392 ) تناسب وزن با محتواى اخلاقى و حكمى و اندرزى در مثنوى شهريار قابل تأمل