تا ، ص 75 ) . علامه طباطبايى در رد اين قول مىنويسد : « چيزى كه سياق آيه
( وَ ما جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنْتَ عَلَيْها )
آن را تأييد مىكند ، قول اول است كه مسلمانان قبل از تغيير قبله به آن سو نماز مىخواندند و اين قبله پس از هجرت به سوى كعبه تغيير يافته است . ( طباطبايى ، 1417 ق ، ج 1 ، ص 333 ) .
3 - 1 - 2 - 2 تعيين مرجع ضمير
از ضمير به منظور اختصار كلام استفاده مىشود و مرجع آن گاه بر لفظ مقدم است و گاه معنوى است . در مواردى نيز اصلا مرجع در كلام نيست ، بلكه از قرائن و سياق به دست مىآيد ، مانند آيه :
( إِلَّا تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللَّهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِينَ كَفَرُوا ثانِيَ اثْنَيْنِ إِذْ هُما فِي الْغارِ إِذْ يَقُولُ لِصاحِبِهِ لا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنا فَأَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَيْهِ وَ أَيَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْها وَ جَعَلَ كَلِمَةَ الَّذِينَ كَفَرُوا السُّفْلى وَ كَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيا وَ اللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ )
( توبه : 40 ) . محل اختلاف در اين آيه مرجع ضمائر « عليه » و « أيده » است كه آيا به پيامبر باز مىگردد و يا به شخص همراه او ؟ در باره اين مسئله بين مفسران اختلاف نظر وجود دارد و آراء گوناگونى از آنها نقل گرديده است . برخى از اين ديدگاهها عبارتند از :
« محور اصلى اين آيه حمايت خدا از رسول اكرم ( ص ) است و ضميرهاى مفرد مذكور در پنج كلمه « تَنصُرُوهُ » ، « نَصَرَهُ » ، « أَخْرَجَهُ » ، « يقُولُ » و « لِصَاحِبِهِ » به حضرت رسول اكرم ( ص ) بر مىگردد . مرجع ضمير در كلمه « عَلَيهِ » و نيز احتمالًا در كلمه « أيده » مشكوك است كه آيا به حضرت رسول ( ص ) بر مىگردد يا شخص همراه آن حضرت كه در غار با آن حضرت بود . مقتضاى سياق آيه با صرف نظر از شواهد خارجى أعم از قرآنى و روايى اين است كه اين ضميرهاى مشكوك المرجع ، همانند ضماير پنج گانه معلوم المرجع به شخص رسول اكرم ( ص ) بر مىگردد نه به غير از آن حضرت . بنابراين ، پيوستگى اين دو ضمير به ضماير قبلى از ظهور سياق استنباط مىگردد