فرستادگانش فرق نمىگذاريم » و گفتند : « شنيديم و گردن نهاديم ، پروردگارا ، آمرزش تو را [ خواستاريم ] و فرجام به سوى تو است » .
واژه « كُتُبِهِ » به دو وجه جمع « كُتُبِهِ » و مفرد « كِتَابِهِ » قرائت شده است :
الف ) قرائت مشهور آيه « كُتُبِهِ » به وجه جمع است . منابع احتجاج قراءات در توجيه قرائت « كُتُبِهِ » به صورت جمع ، هماهنگى با سياق كلمات قبل و بعد را دليل اختيار وجه قرائت به جمع دانسته اند ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 1 ، ص 323 ) . در قرائت مشهور كلمه « كُتُبِهِ » با كلمه « مَلآئِكَتِهِ » و كلمه « رُسُلِهِ » كه قبل و بعد از آن قرار گرفته ، هماهنگ است ؛ زيرا هر دو كلمه قبل و بعد جمع هستند .
ب ) حمزه و كسايى « كِتَابِهِ » به صورت مفرد خوانده اند ( دانى ، 1930 م ، ص 85 ) . طرفداران « كِتَابِهِ » دلايل زير را مؤيد قرائت خود مىدانند :
1 . مراد از « كتاب » در اين آيه ، قرآن كريم است . پس دليلى بر جمع بودن آن وجود ندارد .
2 . دليل ديگر ، سخن ابن عباس است كه مىگويد : « كتاب » به وجه مفرد شمولش بيشتر از « كتب » به صورت جمع است ( طبرسى ، 1377 ش ، ج 1 ، ص 156 ) . ابوعبيده در توضيح اين كلام ابن عباس ، مىگويد : « كتاب » اسم مفردى است كه از آن اراده جنس مىشود ؛ يعنى « كل كتاب الله » ( ابوالفتوح رازى ، 1408 ق ، ج 4 ، ص 152 ؛ طوسى ، بى تا ، ج 2 ، ص 383 ) .
طبرى هنگام تفسير اين آيه ، زمانى كه به واژه « كُتُبِهِ » مىرسد ، اختلاف قراء در قرائت اين كلمه را بيان و دلايل طرفداران قرائت « كِتَابِهِ » به وجه مفرد را مطرح كرده و در ادامه مىگويد : « فإن الذى هو أعجب إلى من القراءة فى ذلك أن يقرأ بلفظ الجمع ، لأَن الذى قبله جمع ، و الذى بعده كذلك ؛ اما قرائت « كُتُبِهِ » به صورت جمع در نزد من پسنديده تر است ؛ زيرا قبل و بعد از آن جمع است » ( طبرى ، 1412 ق ، ج 3 ، ص 101 ) .
تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء كلمه « كُتُبِهِ » را به دو وجه مفرد « كِتَابهِ » و جمع « كُتُبِهِ » قرائت كرده اند . طرفداران قرائت « كُتُبِهِ » به صورت جمع هماهنگى با سياق كلمات را دليل اختيار قرائت خود مىدانند .
اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — صفحة 402
مساهمون: زهرا قاسم نژاد
ص٤٠٢