نحوپژوهان كوفى و بصرى قرائت به رفع را برتر مىدانند . بصريان معتقدند اين سخن در رأس آيه است و رفع آن بنا بر ابتدا نيكو است ( نحاس ، 1421 ق ، ج 3 ، ص 84 ) . نحويان كوفى معتقدند فاء بر سر « فَتَعَالَى » دلالت بر قرائت « عَالِمُ » به رفع دارد ؛ زيرا در كلام عرب زمانى كه گفته مىشود : « مررت بأخيك المحسن فأحسنت إليه » واژه « المُحسِن » مرفوع مىشود زيرا به تقدير « مررت بأخيك هو المحسن ، فأحسنت إليه » است ؛ اما اگر گفته شود « مررت بأخيك المحسن وأحسنت إليه » واژه « المُحسِن » بنا بر نعت بودن مجرور مىشود ( فراء ، بى تا ، ج 2 ، ص 241 ) . بنابراين در اين آيه شريفه كه حرف فاء بر سر « فَتَعَالَى » ذكر شده است دلالت بر رفع واژه « عَالِمُ » دارد . طبرى نيز به همين علت قرائت به رفع را صحيح دانسته و مىنويسد : « والصواب من القراءة فى ذلك عندنا : الرفع ، لمعنيين : أحدهما : إجماع الحجة من القراء عليه ، والثانى : صحته فى العربية » ( طبرى ، 1412 ق ، ج 18 ، ص 39 ) .
تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء واژه « عَالِمِ » را به دو وجه « عَالِمِ » و « عَالِمُ » قرائت كرده اند . منابع احتجاج قراءات و برخى از تفاسير علت قرائت مشهور را اتصال كلام با ماقبل مىدانند . به نظر مىرسد سياق جملات مؤيد قرائت « عَالِمُ » به وجه رفع است ؛ زيرا حرف فاء در « فَتَعَالَى » قرائت به رفع را تأييد مىنمايد .
9 .
( ثُمَّ لَمْ تَكُنْ فِتْنَتُهُمْ إِلَّا أَنْ قالُوا وَ اللَّهِ رَبِّنا ما كُنَّا مُشْرِكِينَ )
( انعام : 23 )
« آن گاه عذرشان جز اين نيست كه مىگويند : « به خدا ، پروردگارمان سوگند كه ما مشرك نبوديم » .
كلمه « رَبِّنَا » به دو وجه مجرور « رَبِّنَا » و منصوب « رَبَّنَا » قرائت شده است :
الف ) قرائت مشهور آيه « رَبِّنَا » به كسر باء است ( ابن مجاهد ، 1988 م ، ص 155 ) . در اين قرائت ، كلمه « رَبِّنَا » مىتواند نعت از لفظ جلاله « وَاللّهِ » باشد كه دلالت بر ثناء خداوند متعال دارد ( زجاج ، 1408 ق ، ج 2 ، ص 190 ) يا مىتوان آن را بدل از