تخطي إلى المحتوى الرئيسي

اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — صفحة 303

مساهمون:

ص٣٠٣
« اگر صدقه‌ها را آشكار كنيد ، اين ، كارِ خوبى است ، و اگر آن را پنهان داريد و به مستمندان بدهيد ، اين براى شما بهتر است و بخشى از گناهانتان را مىزدايد ، و خداوند به آنچه انجام مىدهيد آگاه است » . فعل « يُكَفِّرُ » به سه وجه « يُكَفِّرُ » ، « نُكَفِّرُ » و « نُكَفِّرْ » قرائت شده است : الف . ابن عامر و حفص « يُكَفِّرُ » به ياء و ضم راء خوانده اند ( ابن مجاهد ، 1988 م ، ص 191 ) . « يُكَفِّرُ » فعل مضارع مرفوع است . فاعل آن ضمير مستتر هو است كه به خداوند متعال باز مىگردد و به معناى « يكفرُ الله من سيئاتكم » است . حجت كسانى كه فعل « يُكَفِّرُ » را با ياء قرائت كرده اند ، جمله بعد « وَاللّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ » است كه به وجه غائب از خداوند متعال خبر مىدهد ( ابوعلى فارسى ، 1404 ق ، ج 2 ، ص 400 ) . البته برخى مىگويند : ممكن است ضمير در « يُكَفِّرُ » به اعطاء در جمله « وَتُؤْتُوهَا الْفُقَرَاء » برگردد و بر اساس اين نظر به معناى « ويكفر الإعطاء من سيئاتكم » است ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 1 ، ص 317 ) . و علت رفع فعل در اين وجه از قرائت استينافيه بودن جمله است كه تقدير آن « والله يكَفِّرُ عنكم » است . بنابراين طرفداران قرائت « يُكَفِّرُ » سياق جملات را مؤيد قرائت « يُكَفِّرُ » به ياء مىدانند . ب . ابن كثير ، ابوعمرو و شعبه « نُكَفِّرُ » به رفع راء بنا بر استئناف خوانده اند ( ابن جزرى ، بى تا ، ج 2 ، ص 236 ) . در قرائت « نُكَفِّرُ » با نون خداوند متعال از خود خبر مىدهد و به منظور تفخيم و تعظيم نيكوست به لفظ متكلم ذكر شود . طرفداران اين وجه به ديگر آيات قرآن كريم استناد مىكنند كه پس از لفظ تكلم و خطاب ، صيغه غائب به كار رفته است :
« سُبْحانَ الَّذِي أَسْرى بِعَبْدِهِ لَيْلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى الَّذِي بارَكْنا حَوْلَهُ لِنُرِيَهُ مِنْ آياتِنا إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ »
( اسراء : 1 ) . مكى بن ابى طالب معتقد است اين قرائت به دليل اين كه اكثر قراء « نُكَفِّرُ » خوانده و تفخيم و تعظيمى كه در معناى آن وجود دارد ، برتر است ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 1 ، ص 317 ) . نحوپژوهانى مانند سيبويه و خليل قرائت « نُكَفِّرُ » با رفع را ترجيح داده و معتقدند كلام بعد از فاء در حكم غير جزاست ؛ بنابراين رفع نيكوست ( سيبويه ، 1408 ق ، ج 1 ، ص 448 ) . ج . نافع ، حمزه و كسايى « نُكَفِّرْ » به جزم قرائت كرده اند ( ابن مجاهد ، 1988 م ، ص 191 ) . « نُكَفِّرْ » فعل مضارع مجزوم به وجه متكلم مع الغير است . علت قرائت جزم عطف جمله به محل
اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — صفحة 303 | زهرا قاسم نژاد / نصر الله شاملى / محمد رضا ستوده نيا