78 .
( كَلَّا بَلْ تُحِبُّونَ الْعاجِلَةَ * وَ تَذَرُونَ الْآخِرَةَ )
( قيامة : 20 - 21 )
« ولى نه ! [ شما دنياى ] زودگذر را دوست داريد ، و آخرت را وامىگذاريد » .
فعل « تُحِبُّونَ » و « تَذَرُونَ » به دو وجه « تُحِبُّونَ » « تَذَرُونَ » و « يُحِبُّونَ » و « يَذَرُونَ » قرائت شده است :
الف . قرائت مشهور آيه « تُحِبُّونَ » و « تَذَرُونَ » با تاء خطاب است ( قلانسى ، 1404 ق ، ص 611 ) . قرائت با تاء ، خطاب به انسان است به تقدير : « قُل لهم يا محمد : بل تحبون العاجله و تذرون الأخرة » ( ابن خالويه ، 1421 ق ، ص 357 ؛ مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 2 ، ص 350 ) . يا التفات از غيبت به خطاب مىباشد ( ابن عاشور ، بى تا ، ج 29 ، ص 326 ) .
ب . ابن كثير و ابوعمرو و ابن عامر « يُحِبُّونَ » و « يَذَرُونَ » با ياء خوانده اند ( دمياطى ، 1407 ق ، ص 563 ) . قرائت با ياء خبر از انسان است و دليل قرائت با ياء ذكر انسان در آيات قبل
« يُنَبَّؤُا الْإِنْسانُ يَوْمَئِذٍ بِما قَدَّمَ وَ أَخَّرَ * بَلِ الْإِنْسانُ عَلى نَفْسِهِ بَصِيرَةٌ »
( قيامة : 13 - 14 ) به وجه غائب است و قرائت « يُحِبُّونَ » و « يَذَرُونَ » به وجه غائب هماهنگ با سياق آيات قبل خواهد بود كه به وجه غائب از انسان خبر مىدهد ( ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 736 ) .
تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء فعل « تُحِبُّونَ » و « تَذَرُونَ » را به دو وجه « تُحِبُّونَ » « تَذَرُونَ » و « يُحِبُّونَ » و « يَذَرُونَ » قرائت كرده اند . قرائت با ياء هماهنگ با سياق آيات است .
79 .
( وَ ما تَشاؤُنَ إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ كانَ عَلِيماً حَكِيماً )
( انسان : 30 )
« و تا خدا نخواهد ، [ شما ] نخواهيد خواست قطعاً خدا داناى حكيم است » .
فعل « تَشَاؤُونَ » به دو وجه « تَشَاؤُونَ » و « يَشَاؤُونَ » قرائت شده است :
الف . قرائت مشهور آيه « تَشَاؤُونَ » با تاء خطاب است ( ابن جزرى ، بى تا ، ج 2 ، ص 396 ) . قرائت با تاء خطاب به عموم است .
ب . ابن عامر ، ابن كثير و ابوعمرو « يَشَاؤُونَ » با ياء خوانده اند ( دانى ، 1930 م ، ص 218 ) . قرائت با ياء هماهنگ با سياق آيات است . آيات قبل
« إِنَّ هؤُلاءِ يُحِبُّونَ الْعاجِلَةَ وَ يَذَرُونَ وَراءَهُمْ يَوْماً ثَقِيلًا »
( قيامة : 27 ) و
« نَحْنُ خَلَقْناهُمْ وَ شَدَدْنا أَسْرَهُمْ وَ إِذا شِئْنا بَدَّلْنا أَمْثالَهُمْ تَبْدِيلًا »