افعال « تُكْرِمُونَ » « تَحَاضُّونَ » « تَأْكُلُونَ » « تُحِبُّونَ » به دو وجه « تُكْرِمُونَ » « تَحَاضُّونَ » « تَأْكُلُونَ » « تُحِبُّونَ » و « يُكْرِمُونَ » « يَحَاضُّونَ » « يَأْكُلُونَ » « يُحِبُّونَ » قرائت شده است :
الف . قرائت مشهور آيه « تُكْرِمُونَ » « تَحَاضُّونَ » « تَأْكُلُونَ » « تُحِبُّونَ » با تاء خطاب است ( ابن جزرى ، بى تا ، ج 2 ، ص 400 ) . اين وجه قرائى به تقدير « قُل » است . خطاب در توبيخ اين افراد بليغ تر است ( ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 762 )
ب . ابوعمرو « يُكْرِمُونَ » « يَحَاضُّونَ » « يَأْكُلُونَ » « يُحِبُّونَ » با ياء غيبت قرائت كرده است ( ابن مجاهد ، 1988 م ، ص 655 ) . استناد ابوعمرو به سياق آيات است ؛ زيرا در آيات قبل :
« فَأَمَّا الْإِنْسانُ إِذا مَا ابْتَلاهُ رَبُّهُ فَأَكْرَمَهُ وَ نَعَّمَهُ فَيَقُولُ رَبِّي أَكْرَمَنِ »
( والفجر : 15 ) و
« وَ أَمَّا إِذا مَا ابْتَلاهُ فَقَدَرَ عَلَيْهِ رِزْقَهُ فَيَقُولُ رَبِّي أَهانَنِ »
( والفجر : 16 ) سخن از انسان به وجه غائب است و اگر اين افعال نيز به وجه غائب قرائت شوند ، هماهنگ با سياق آيات قبل خواهد بود ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 2 ، ص 372 ) .
تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء افعال « تُكْرِمُونَ » « تَحَاضُّونَ » « تَأْكُلُونَ » « تُحِبُّونَ » را به دو وجه « تُكْرِمُونَ » « تَحَاضُّونَ » « تَأْكُلُونَ » « تُحِبُّونَ » و « يُكْرِمُونَ » « يَحَاضُّونَ » « يَأْكُلُونَ » « يُحِبُّونَ » قرائت كرده اند . قرائت ابوعمرو با سياق آيات هماهنگ است .
2 - 2 - 6 - 2 . قرائت به وجه غيبت و تكلم
در چهل آيه اختلاف قرائت در وجه تكلم و غيبت است كه قرائت مشهور در بيست و هفت مورد و قرائت غير مشهور در سه مورد و در ده مورد هر دو وجه هماهنگ با سياق است .
از چهل موردى كه به دو وجه تكلم و غيبت خوانده شده است ، در سى و هفت مورد فاعل در هر دو وجه خداوند متعال است ، قرائت با ياء خبر از خداوند متعال به وجه غائب و قرائت با نون خبر خداوند متعال از خود مىباشد .
در يك مورد هم فعل به وجه غيبت و تكلم آمده است اما تكلم از نوع وحده است نه مع الغير .
1 .
( إِنْ تُبْدُوا الصَّدَقاتِ فَنِعِمَّا هِيَ وَ إِنْ تُخْفُوها وَ تُؤْتُوهَا الْفُقَراءَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَ يُكَفِّرُ عَنْكُمْ مِنْ سَيِّئاتِكُمْ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ )
( بقره : 271 )