« فَلَا يُسْرِف » به « لِوَلِيِّهِ » باز مىگردد ؛ زيرا ضمير به نزديكترين مرجع باز مىگردد : « فلا يسرف وليه فى القتل » . ضمير در « إنَّه » نيز به مرجع ضمير در « فَلَا يُسْرِف » باز مىگردد كه مراد « لِوَلِيِّهِ » است : « إنه وليه كان منصورا » . بنابراين واژه « لِوَلِيِّهِ » و « إنَّه » دلالت دارد كه قرائت با ياء هماهنگ با سياق جملات است ؛ چون سخن در جمله قبل و بعد به وجه غائب است . به عبارتى ديگر مىتوان گفت : فعل به دلالت سياق جملات قبل و بعد به وجه غائب بايد قرائت شود ؛ زيرا منصور كسى است كه خداوند متعال براى وى سلطان قرار داده است و كسى كه خداوند براى او سلطان قرار داده است ولى مقتول است . پس مراد از ضمير قطعا ولى مقتول است و از آن جهت كه ولى مقتول داراى سلطان است از اين جهت پيروز است خداوند متعال در جمله
« فَلا يُسْرِفْ فِي الْقَتْلِ »
سفارش مىفرمايد با توجه به اين موقعيت برتر خود اسراف نكند .
خلاصه كلام اين كه چون جمله قبل و بعد سخن از ولى مقتول به وجه غائب است اگر ضمير « فَلَا يُسْرِف » را به ولى مقتول باز گردانيم با سياق جملات هماهنگ خواهد بود .
69 .
( وَ يَسْتَعْجِلُونَكَ بِالْعَذابِ وَ لَنْ يُخْلِفَ اللَّهُ وَعْدَهُ وَ إِنَّ يَوْماً عِنْدَ رَبِّكَ كَأَلْفِ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ )
( حج : 47 )
« و از تو با شتاب تقاضاى عذاب مىكنند ، با آنكه هرگز خدا وعدهاش را خلاف نمى كند ، و در حقيقت ، يك روز [ از قيامت ] نزد پروردگارت مانند هزار سال است از آنچه مىشمريد » .
فعل « تَعُدُّونَ » به دو وجه « تَعُدُّونَ » و « يَعُدُّونَ » قرائت شده است :
الف . قرائت مشهور آيه « تَعُدُّونَ » با تاء خطاب است ( ابن مجاهد ، 1988 م ، ص 439 ) . طرفداران قرائت با تاء معتقدند قرائت « تَعُدُّونَ » اعم است و مراد از آن همه انسانها هستند ( ابوعلى فارسى ، 1404 ق ، ج 5 ، ص 283 ؛ مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 2 ، ص 122 ) .
ب . ابن كثير ، حمزه و كسايى « يَعُدُّونَ » با ياء خوانده اند ( دانى ، 2005 م ، ص 635 ) . ضمير در قرائت با ياء به مشركان باز مىگردد . قرائت با ياء هماهنگ با سياق جملات است ، زيرا در ابتداى آيه
« وَ يَسْتَعْجِلُونَكَ بِالْعَذابِ »
با ياء خوانده شده است ( ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 480 ) .
تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء فعل « تَعُدُّونَ » را به دو وجه « تَعُدُّونَ » و « يَعُدُّونَ » قرائت كرده اند . قرائت « يعُدُّونَ » با ياء هماهنگ با سياق جملات است .