50 .
( أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ يَكْشِفُ السُّوءَ وَ يَجْعَلُكُمْ خُلَفاءَ الْأَرْضِ أَ إِلهٌ مَعَ اللَّهِ قَلِيلًا ما تَذَكَّرُونَ )
( نمل : 62 )
« يا [ كيست ] آن كس كه درمانده را - چون وى را بخواند - اجابت مىكند ، و گرفتارى را بر طرف مىگرداند ، و شما را جانشينان اين زمين قرار مىدهد ؟ آيا معبودى با خداست ؟ چه كم پند مىپذيريد » .
فعل « تَذَكَّرُونَ » به دو وجه « تَذَكَّرُونَ » و « يَذَكَّرُونَ » قرائت شده است :
الف . قرائت مشهور آيه « تَذَكَّرُونَ » با تاء خطاب است ( ابن جزرى ، بى تا ، ج 2 ، ص 338 ) . قرائت با تاء خطاب به كفار است . طرفداران قرائت مشهور به سياق جملات استناد نموده و چون جمله قبل
« وَ يَجْعَلُكُمْ خُلَفاءَ الْأَرْضِ »
به وجه خطاب است ، قرائت « تَذَكَّرُونَ » به وجه خطاب را برگزيده اند ( ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 534 ) .
ب . ابوعمرو و هشام « يَذَكَّرُونَ » با ياء غيبت خوانده اند ( دمياطى ، 1407 ق ، ص 338 ) . طرفداران قرائت ابوعمرو هماهنگى رؤس آيات را دليل قرائت با ياء مىدانند ؛ زيرا فعل در پايان آيات
« أَ إِلهٌ مَعَ اللَّهِ بَلْ هُمْ قَوْمٌ يَعْدِلُونَ »
( نمل : 60 ) و
« أَ إِلهٌ مَعَ اللَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْلَمُونَ »
( نمل : 61 ) و
« أَ إِلهٌ مَعَ اللَّهِ تَعالَى اللَّهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ »
( نمل : 63 ) به وجه غائب تلاوت شده است ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 2 ، ص 164 ) .
تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء فعل « تَذَكَّرُونَ » را به دو وجه « تَذَكَّرُونَ » و « يَذَكَّرُونَ » قرائت كرده اند . استناد طرفداران قرائت مشهور به سياق جملات نمىتواند مؤيد قرائت با تاء باشد ؛ زيرا در
« أَمَّنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ أَنْزَلَ لَكُمْ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَنْبَتْنا بِهِ حَدائِقَ ذاتَ بَهْجَةٍ ما كانَ لَكُمْ أَنْ تُنْبِتُوا شَجَرَها أَ إِلهٌ مَعَ اللَّهِ بَلْ هُمْ قَوْمٌ يَعْدِلُونَ »
( نمل : 60 ) و
« أَمَّنْ جَعَلَ الْأَرْضَ قَراراً وَ جَعَلَ خِلالَها أَنْهاراً وَ جَعَلَ لَها رَواسِيَ وَ جَعَلَ بَيْنَ الْبَحْرَيْنِ حاجِزاً أَ إِلهٌ مَعَ اللَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْلَمُونَ »
( نمل : 61 ) با وجودى كه جملات متصل به « يَعْدِلُونَ » و « يَعْلَمُونَ » به وجه خطاب است ؛ اما همه قراء هر دو فعل « يَعْدِلُونَ » و « يَعْلَمُونَ » را به وجه غائب خوانده اند . با توجه به وجود اسلوب التفات در زبان عرب در چنين مواردى نمىتوان با تكيه بر قرينه سياق يك وجه قرائى را اختيار كرد و حكم به صحت آن نمود .