من القول فى ذلك عندى أنهما قراءتان مشهورتان فى قراءة الأمصار متقاربتا المعنى ، فبأيتهما قرأ القارئ فمصيب ، غير أن الياء أعجب إلى ، لأن الكلام من قبل ذلك جرى على الخبر ، وذلك قوله : وَهُوَ الَّذِى يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبادِه » ( طبرى ، 1412 ق ، ج 25 ، ص 18 )
تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء فعل « تَفْعَلُونَ » را به دو وجه « تَفْعَلُونَ » و « يَفْعَلُونَ » خوانده اند . منابع احتجاج قراءات ، قرائت « يَفْعَلُونَ » با ياء را هماهنگ با سياق جملات مىدانند .
29 .
( وَ لا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّما نُمْلِي لَهُمْ خَيْرٌ لِأَنْفُسِهِمْ إِنَّما نُمْلِي لَهُمْ لِيَزْدادُوا إِثْماً وَ لَهُمْ عَذابٌ مُهِينٌ )
( آل عمران : 178 )
« البته نبايد كسانى كه كافر شدهاند تصور كنند اينكه به ايشان مهلت مىدهيم براى آنان نيكوست ما فقط به ايشان مهلت مىدهيم تا بر گناه [ خود ] بيفزايند ، و [ آن گاه ] عذابى خفتآور خواهند داشت » .
فعل « يَحْسَبَنَّ » به دو وجه « يَحْسَبَنَّ » و « تَحْسَبَنَّ » قرائت شده است :
الف . قرائت مشهور آيه « يَحْسَبَنَّ » با ياء است ( ابن جزرى ، بى تا ، ج 2 ، ص 244 - 245 ) . در قرائت مشهور « الَّذِينَ كَفَرُواْ » فاعل « يَحْسَبَنَّ » است ، و
« أَنَّما نُمْلِي لَهُمْ خَيْرٌ لِأَنْفُسِهِمْ »
سد مسد دو مفعول به مىباشد و معناى جمله بدين صورت است « لا يحسبن الذين كفروا أن الذى نملى لهم خيراً لأنفسهم » . البته در اين وجه از قرائت مىتوان تقدير آيه را به گونه اى گرفت كه پيامبر صلى الله عليه وآله فاعل باشد : « ولا يحسبنَّ محمد الذين كفروا أنما نملى لم خير لأنفسهم » .
طرفداران قرائت مشهور معتقدند اسناد فعل به « الَّذِينَ كَفَرُواْ » به علت ذكر آنان در آيات قبل
« وَ لا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسارِعُونَ فِي الْكُفْرِ إِنَّهُمْ لَنْ يَضُرُّوا اللَّهَ شَيْئاً يُرِيدُ اللَّهُ أَلَّا يَجْعَلَ لَهُمْ حَظًّا فِي الْآخِرَةِ وَ لَهُمْ عَذابٌ عَظِيمٌ - إِنَّ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الْكُفْرَ بِالْإِيْمانِ لَنْ يَضُرُّوا اللَّهَ شَيْئاً وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ »
( آل عمران : 176 - 177 ) هماهنگ با سياق است ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 1 ، ص 365 ) .
ب . حمزه « تَحْسَبَنَّ » با تاء خوانده است ( ابن مجاهد ، 1988 م ، ص 219 ) . در قرائت حمزه ، خطاب به نبى صلى الله عليه وآله است ؛ بنابراين پيامبر فاعل و « الَّذِينَ كَفَرُواْ » مفعول به اول فعل