تحليل و بررسى معانى لغوى نشان مىدهد ، لغت پژوهان از سياق با معانى گوناگونى همانند : « رشته پيوسته ، راندن ، تابع ، اسلوب و روش ، صداق و مهريه زن » ياد كرده اند ( طريحى ، 1408 ق ؛ فيومى ، 1912 م ؛ ابن منظور ، 2005 م ؛ معين ، 1375 ش ، ماده سوق ) . البته همه تعريفها و كاربردها بر معناى واحدى دور مىزند و آن معناى تتابع و توالى ، جمع و اتصال و ارتباط و تسلسل است كه اين توالى و ارتباط در معناى مجازى نيز لحاظ شده است .
2 - 1 - 2 . سياق در اصطلاح
واژه « سياق » به عنوان قرينه اى براى فهم و تبيين معنا اولين بار توسط شافعى در الرساله استعمال شده است . وى يكى از بابهاى الرسالة را « الصنفُ الَّذى يبين سياقُه معناه » ناميده است ( شافعى ، بى تا ، ص 62 ) . با وجودى كه توجه به سياق در فهم آيات قرآن كريم از صدر اسلام مورد توجه بوده است ؛ اما صاحب نظران علم اصول و دانشمندان علوم قرآنى تعريف واحدى از سياق ارائه نكرده اند . اين گوناگونى آراء در تعبير و تعريف سياق ، نتيجه تعريف آن بر مبناى قرائن است ؛ معروف ترين اين تعريفها را مىتوان به چند دسته تقسيم نمود :
الف . تعريف سياق بر مبناى قرينه پيوسته لفظى : تعريف كنندگان سياق بر اين مبنا ، به طور عموم بر اسلوب چينش كلام تكيه داشته و صرفاً قرائن پيوسته لفظى را در سياق كلام معتبر مىدانند : « سياق يك ساختار كلى است كه بر مجموعه اى از كلمات ، جملات و آيات سايه مىافكند و بر فضاى آنها اثر مىگذارد . شايان ذكر است در مواردى ، به كلمهها و جملههايى كه پيرامون واژگان يا عبارت مورد تفسير قرار گرفته است ، به لحاظ آن كه خصوصيت ياد شده را پديد مىآورند ، سياق گفته مىشود كه در اين صورت ، سياق همان قرائن لفظى متصل به كلام خواهد بود ( رجبى ، 1387 ش ، ص 92 - 93 ) . يكى ديگر از محققان علوم قرآنى با همين مبنا ، سياق را اين گونه تعريف مىكند : سياق نوعى ويژگى لفظ ، عبارت و يا يك سخن است كه در اثر همراه بودن با كلمات و عبارات ديگر شكل مىگيرد ( بابايى ، 1381 ش ، ص 120 ؛ سلوى ، 1419 ق ، ص 62 - 78 ؛ اسعدى و همكاران ، 1389 ش ، ج 1 ، ص 66 ) . براساس اين تعريف ، در رابطه با قرآن « سياق آيات » عبارت است از وجه ارتباط و تناسب آيات با يكديگر ، و توجه به سياق به معناى دقت و توجه كردن مفسر در آيات قبل و بعد از آيه مورد نظر و توجه به آهنگ كلى كلام است ( مهدوى راد ، 1382 ش ، ص 46 ؛ ايزدى ، 1376 ش ، ص 218 ) . تعريف برخى ديگر از محققان نيز مىتواند بر اساس همين مبنا باشد : « در اصطلاح اهل ادب ، سياق به طرز جمله