الف . قرائت مشهور آيه « اذِنَ » به ضم الف است ( دانى ، 2005 م ، ص 633 ) . فعل « اذِنَ » فعل ماضى مجهول و « لِلَّذِينَ » نائب فاعل است . علت قرائت « اذِنَ » به وجه مجهول مشهوريت فاعل « اذِنَ » است ، روشن است كه فاعل « اذِنَ » خداوند متعال است و مأذون اصحاب رسول خدا ( ص ) هستند . اين وجه قرائى هماهنگ با فعل « ظُلِمُوا » در ادامه آيه است كه به وجه مجهول قرائت شده است ( ابن ابى مريم ، 1414 ق ، ج 2 ، ص 882 ) .
ب . ابن كثير ، ابن عامر ، حمزه ، و كسايى « أَذِنَ » به فتح الف خوانده اند ( ابن خلف ، 1409 ق ، ص 124 ) . فعل « أَذِنَ » فعل ماضى معلوم است و فاعل آن « الله » است . طرفداران قرائت به وجه معلوم سياق جملات و آيات را مؤيد قرائت خود دانسته و مىگويند . آيه قبل به وجه معلوم بيان شده است :
« إِنَّ اللَّهَ يُدافِعُ عَنِ الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ كُلَّ خَوَّانٍ كَفُورٍ »
( حج : 38 ) و در جمله پايانى آيه
« وَ إِنَّ اللَّهَ عَلى نَصْرِهِمْ لَقَدِيرٌ »
نيز لفظ جلاله به كار رفته است و قرائت فعل « أَذِنَ » در ابتداى آيه به وجه معلوم هماهنگ با سياق جملات و آيات خواهد بود ( ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 487 ) .
طبرى نيز قرائت به وجه معلوم را بهتر دانسته و مىنويسد : « فبأية هذه القراءات قرأ القارئ فمصيب الصواب . غير أن أحب ذلك إلى أن أقرأ به : « أذن » بفتح الألف ، بمعنى : أذن الله ، لقرب ذلك من قوله : إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ كُلَّ خَوَّانٍ كَفُورٍ إذن الله فى الذين لا يحبهم للذين يقاتلونهم بقتالهم ، فيرد « أذن » على قوله : إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ » ( طبرى ، 1412 ق ، ج 17 ، ص 122 ) وى سياق آيات را مؤيد قرائت « أَذِنَ » مىداند .
تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء فعل « اذِنَ » و « أَذِنَ » را به دو وجه معلوم « أَذِنَ » و مجهول « اذِنَ » قرائت كرده اند . مستند هر دو وجه قرائى سياق است . طرفداران قرائت مشهور به سياق جملات و طرفداران قرائت « أَذِنَ » به سياق جملات و آيات استناد مىكنند .
37 .
( وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَ لَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضى