تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء فعل « سُعِدُواْ » را به دو وجه معلوم « سَعِدوا » و مجهول « سُعِدُواْ » قرائت كرده اند . منابع احتجاج قراءات ، قرائت به وجه معلوم « سَعِدوا » را هماهنگ با سياق آيات مىدانند ؛ زيرا در آيه قبل فعل « شَقُواْ » فعل ماضى به وجه معلوم است و اگر « سَعِدوا » نيز به وجه معلوم قرائت شود دو فعل متضاد « سَعِدوا » و « شَقُواْ » با هم تناسب و هماهنگى دارند . به نظر مىرسد در اختيار يك وجه قرائى نبايد تنها به سياق نظر داشت . در اين آيه شريفه قرائت مشهور داراى نكته اى بلاغى است كه ارزش آن از هماهنگى با سياق كمتر نيست . قرائت مشهور معناى حمد و سپاس را در خود نهفته دارد . زيرا فعل « سُعِدُواْ » به وجه مجهول سعادت را به خدا نسبت مىدهد و انسان سعادتنمد معتقد است اين سعادت توفيق الهى بوده است .
33 .
( أَ فَمَنْ هُوَ قائِمٌ عَلى كُلِّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ وَ جَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكاءَ قُلْ سَمُّوهُمْ أَمْ تُنَبِّئُونَهُ بِما لا يَعْلَمُ فِي الْأَرْضِ أَمْ بِظاهِرٍ مِنَ الْقَوْلِ بَلْ زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مَكْرُهُمْ وَ صُدُّوا عَنِ السَّبِيلِ وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ هادٍ )
( رعد : 33 )
« آيا كسى كه بر هر شخصى بدانچه كرده است مراقب است [ مانند كسى است كه از همه جا بىخبر است ] ؟ و براى خدا شريكانى قرار دادند . بگو : « نامشان را ببريد » آيا او را به آنچه در زمين است و او نمىداند خبر مىدهيد ، يا سخنى سطحى [ و ميانتهى ] مىگوييد ؟ [ چنين نيست ] بلكه براى كسانى كه كافر شدهاند نيرنگشان آراسته شده و از راه [ حق ] بازداشته شدهاند و هر كه را خدا بىراه گذارد رهبرى نخواهد داشت » .
فعل « صُدُّواْ » به دو وجه « صُدُّواْ » و « صَدُّواْ » قرائت شده است :
الف . قرائت مشهور آيه « صُدُّواْ » به ضم صاد است ( مكى بن ابى طالب ، بى تا ، ص 234 ) . « صُدُّواْ » فعل ماضى مجهول است . معناى قرائت به وجه مجهول اين است كه خداوند متعال كفار را به سبب كفرشان از راهش باز مىدارد « وصدَّهم الله عن سبيل الهدى » ( ابوعلى فارسى ، 1404 ق ، ج 5 ، ص 18 ) . طرفداران قرائت مشهور سياق جملات را مؤيد قرائت خود دانسته و مىگويند : قرائت فعل « زُيِّنَ » به وجه مجهول در جمله
« بَلْ زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مَكْرُهُمْ »
مؤيد قرائت « صُدُّواْ » به وجه مجهول است ، زيرا قرائت « صُدُّواْ » به وجه مجهول كلام را در يك