الف . قرائت مشهور آيه « سُعِدُواْ » است ( ابن مهران ، 1408 ق ، ص 206 ) . « سُعِدُواْ » فعل ماضى مجهول و نائب فاعل ضمير « واو » است . نحوپژوهان معتقدند فعل « سعد » فعل لازم است و نمىتواند به وجه مجهول خوانده شود . در حالى كه در اين آيه به وجه مجهول قرائت شده و « واو » در اصل مفعول به ، بى واسطه بوده كه در مقام نائب فاعل قرار گرفته است . به همين سبب برخى اين وجه قرائى را به علت اعراب آن ضعيف دانسته اند ( عكبرى ، 1414 ق ، ج 2 ، ص 715 ) و عده اى ديگر آن را شاذ دانسته اند ( ابن عطيه ، 1422 ق ، ج 3 ، ص 209 ) . علماء در توجيه اين اشكال مىگويند :
1 . « سُعِدُواْ » حمل بر مسعود مىشود و اين شاذ و قليل است و شنيده نشده كه عرب بگويد : « سعده الله » ( ابوشامه ، بى تا ، ج 3 ، ص 246 ) .
2 . فعل بر اساس لغت هذيل است مانند اين كه مىگويند « جُنَّ فهو مجنون » ( ابن الجمل ، بى تا ، ج 2 ، ص 432 ) .
ابن قتيبه مىگويد در لغت « أسعَدَه و سَعَدَه » هر دو وارد شده است ( ابن قتيبه ، 1405 ق ، ص 455 ) .
با توجه به توجيه علماء مىتوان گفت : فعل در اين آيه شريفه بر اساس لغت برخى از اعراب است كه « سُعِدُواْ » را بدون همزه متعدى مىكنند و آن را بر واژه مسعود حمل مىكنند . يا به گفته فخر رازى « سُعِدُواْ » فعل مجهول از « أسعَد » است كه همزه آن حذف شده است ( فخر الدين رازى ، 1420 ق ، ج 18 ، ص 404 ) .
ب . ابن كثير ، ابوعمرو ، ابن عامر ، نافع و شعبه « سَعِدوا » به فتح سين قرائت كرده اند ( ابن جزرى ، بى تا ، ج 2 ، ص 290 ) . « سَعِدوا » فعل ماضى به وجه معلوم است . برخى معتقدند فعل « سَعِدَ » فعل لازمى است كه متعدى نمىشود ؛ بنابراين اين فعل به وجه مجهول به كار نمىرود ؛ زيرا مفعول به در كلام نيست كه جايگزين فاعل شود ( سمين حلبى ، بى تا ، ج 6 ، ص 389 ) . مكى اين وجه از قرائت را اختيار نموده و معتقد است اين وجه هماهنگ با سياق آيات است ؛ زيرا در آيه قبل آمده است :
« فَأَمَّا الَّذِينَ شَقُوا فَفِي النَّارِ لَهُمْ فِيها زَفِيرٌ وَ شَهِيقٌ »
( هود : 106 ) و فعل « شَقُواْ » با « سَعِدوا » هماهنگ است ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 1 ، ص 536 ) .