« آيا كسى كه بنياد [ كار ] خود را بر پايه تقوا و خشنودى خدا نهاده بهتر است يا كسى كه بناى خود را بر لب پرتگاهى مشرف به سقوط پىريزى كرده و با آن در آتش دوزخ فرو مىافتد ؟ و خدا گروه بيدادگران را هدايت نمىكند » .
فعل « أَسَّسَ » به دو وجه « أَسَّسَ » و « أُسِّسَ » قرائت شده است :
الف . قرائت مشهور آيه « أَسَّسَ » است ( سالم محيسن ، 1408 ق ، ج 2 ، ص 206 ) . « أَسَّسَ » فعل ماضى به وجه معلوم است . فاعل « أَسَّسَ » ضمير مستتر هو است كه به « مَن » باز مىگردد و واژه « بُنْيَانَهُ » مفعول به و منصوب است . مستند قرائت مشهور آيه
« وَ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مَسْجِداً ضِراراً وَ كُفْراً وَ تَفْرِيقاً بَيْنَ الْمُؤْمِنِينَ »
( توبه : 107 ) است كه اتخاذ به صاحبان بنيان مسجد اسناد داده و به وجه معلوم قرائت شده است همچنين در آيه بعد نيز فعل به صورت معلوم به كار رفته است :
« لا يَزالُ بُنْيانُهُمُ الَّذِي بَنَوْا رِيبَةً فِي قُلُوبِهِمْ إِلَّا أَنْ تَقَطَّعَ قُلُوبُهُمْ وَ اللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ »
( توبه : 110 ) ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 1 ، ص 507 - 508 ) . اتخاذ مسجد و بناى ريبه به اشخاص اسناد داده شده است ؛ اگر تأسيس نيز به اشخاص اسناد داده شود ؛ قرائت هماهنگ با سياق خواهد بود .
ب . نافع و ابن عامر « أُسِّسَ » خوانده اند ( ابن جزرى ، بى تا ، ج 2 ، ص 281 ) . « أُسِّسَ » فعل ماضى به وجه مجهول است . در قرائت به وجه مجهول فعل به بنيان اسناد داده مىشود . نافع و ابن عامر به آيه
« لا تَقُمْ فِيهِ أَبَداً لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التَّقْوى مِنْ أَوَّلِ يَوْمٍ أَحَقُّ أَنْ تَقُومَ فِيهِ فِيهِ رِجالٌ يُحِبُّونَ أَنْ يَتَطَهَّرُوا وَ اللَّهُ يُحِبُّ الْمُطَّهِّرِينَ »
( توبه : 108 ) استناد مىكنند ؛ زيرا واژه « أُسِّسَ » به صورت مجهول قرائت شده است ( ابن خالويه ، 1421 ق ، ص 178 ؛ ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 324 ) .
تحليل اثر سياق در اختيار قرائت مشهور : واژه « أَسَّسَ » به دو وجه معلوم « أَسَّسَ » و مجهول « أُسِّسَ » قرائت شده است . منابع احتجاج قراءات ، قرائت مشهور را به علت اسناد فعل به صاحبان بنيان مسجد هماهنگ با سياق آيات مىدانند . توضيح آن به طور مفصل در بيان وجوه اختلاف قرائت آمده است .