28 .
( وَ ما لَكُمْ أَلَّا تَأْكُلُوا مِمَّا ذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَ قَدْ فَصَّلَ لَكُمْ ما حَرَّمَ عَلَيْكُمْ إِلَّا مَا اضْطُرِرْتُمْ إِلَيْهِ وَ إِنَّ كَثِيراً لَيُضِلُّونَ بِأَهْوائِهِمْ بِغَيْرِ عِلْمٍ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُعْتَدِينَ )
( انعام : 119 )
« و شما را چه شده است كه از آنچه نام خدا بر آن برده شده است نمىخوريد ؟ با اينكه [ خدا ] آنچه را بر شما حرام كرده - جز آنچه بدان ناچار شدهايد - براى شما به تفصيل بيان نموده است . و به راستى ، بسيارى [ از مردم ، ديگران را ] از روى نادانى ، با هوسهاى خود گمراه مىكنند . آرى ، پروردگار تو به [ حال ] تجاوزكاران داناتر است » .
دو فعل « فَصَّلَحَرَّمَ » به سه وجه « فَصَّلَحَرَّمَ » ، « فُصِّلَحُرِّمَ » و « فَصَّلَحُرِّمَ » قرائت شده است :
الف . نافع و حفص از عاصم « فَصَّلَحَرَّمَ » قرائت كرده اند ( ابن مجاهد ، 1988 م ، ص 202 ) . فعل « فَصَّلَ » و « حَرَّمَ » در قرائت نافع و حفص ، فعل ماضى معلوم است . طرفداران اين وجه از قرائت به دلايل ذيل استناد مىكنند :
1 . فاعل فعل خداوند متعال است كه اسم جلاله « اللّهِ » در جمله قبل
« وَ ما لَكُمْ أَلَّا تَأْكُلُوا مِمَّا ذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ »
ذكر شده است و به دليل ذكر اسم « اللّهِ » فعلى كه پس از آن قرار گرفته است به وجه معلوم قرائت شده است .
2 . قراء در ساير مواردى كه فعل « فَصَّلَ » و « حَرَّمَ » در اين سوره مباركه آمده است به وجه معلوم خوانده اند :
« قَدْ فَصَّلْنَا الْآياتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ »
( انعام : 97 ) و
« أَنَّ اللَّهَ حَرَّمَ هذا »
( انعام : 150 ) و
« قُلْ تَعالَوْا أَتْلُ ما حَرَّمَ رَبُّكُمْ »
( انعام : 151 ) ؛ بنابراين سياق سوره دلالت بر قرائت به وجه معلوم دارد ( ابن خالويه ، 1421 ق ، ص 80 ) .
ب . ابن كثير ، ابوعمرو و ابن عامر « فُصِّلَحُرِّمَ » خوانده اند ( ابن الباذش ، 1403 ق ، ص 399 ) . فعل « فُصِّلَ » و « حُرِّمَ » در اين وجه از قرائت فعل ماضى مجهول است . علت قرائت به وجه مجهول استناد به آيات
« كِتابٌ فُصِّلَتْ آياتُهُ قُرْآناً عَرَبِيًّا لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ »
( فصلت : 3 ) و
« الر كِتابٌ أُحْكِمَتْ آياتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ »
( هود : 1 ) است كه قراء بدون اختلاف به وجه مجهول قرائت نموده اند و زمانى كه فعل اول به وجه مجهول قرائت شود ، فعل دوم نيز به