فعل « أُحْصِنَّ » به دو وجه « أُحْصِنَّ » و « أَحْصَنَّ » قرائت شده است :
الف . قرائت مشهور آيه « أُحْصِنَّ » به ضم همزه و كسر صاد است ( دانى ، 2005 م ، ص 473 ) . در اين وجه قرائى ، اسناد احصان به زوج ، ولى يا مالك كنيز داده مىشود ، و زوج يا مالك ، نائب فاعل « أُحْصِنَّ » است . در اين صورت مفهوم آيه چنين است : « فإذا احصنهن الأزواج ، أو فإذا احصنهن الأولياء بالنكاح ، فزنين ، فعليهن نصف ما على الحرائر من المسلمات » .
ب . حمزه ، كسايى و شعبه « أَحْصَنَّ » به فتح همزه و صاد قرائت كرده اند ( دانى ، 2005 م ، ص 473 ) . در اين وجه از قرائت ، « فتيات » فاعل « أَحْصَنَّ » است به عبارت ديگر طرفداران اين وجه از قرائت فعل « احصان » را به « فتيات » اسناد داده اند .
در مورد معناى « أَحْصَنَّ » سه قول بيان شده است :
1 . به معناى اسلام است : « فإذا أسلَمنَ » . سياق آيه با اين وجه از معنا هم خوانى و تناسب ندارد . زنان مورد بحث در اين آيه با صفت « الْمُؤْمِنَاتِ » وصف شده اند ؛ بنابراين شرط اسلام در ذيل آيه محل اشكال خواهد بود .
2 . به معناى عفاف است « فإذا عفَفنَ » .
3 . به معناى حفظ عفاف از رهگذر ازدواج است « فإذا أَحصَنَّ أنفسهنَّ بالتزويج » . با توجه به سياق آيه اين وجه از معنا نمىتواند صحيح باشد ؛ زيرا با تصور اين فرض نتيجه چنين مىشود كه تنها كنيزان شوهر دار ، در صورتى كه زنا كنند ، نيمى از مجازات زنا يعنى پنجاه ضربه بر آنان جارى خواهد شد . اما مىدانيم كه به اجماع فقهاى اسلام ، زنان مملوك ، خواه ازدواج كرده باشند يا نه ، در صورت ارتكاب زنا نيمى از مجازات زنا يعنى پنجاه ضربه بر آنها جارى خواهد شد .
بر اساس اين قرائت در هر يك از فرضهاى سه گانه ، حد زنا براى كنيز ، نصف حد زنا براى زنان آزاده است ( پنجاه ضربه ) . يكى از مؤيدات اين قرائت اين است كه بنا بر حكم فقهاء ، چنانچه كنيزى زنا نمايد « خواه شوهر داشته باشد يا نه » نيمى از حد زناى زنان آزاده بر او واجب مىشود ( ستوده نيا ، 1381 ش الف . ص 10 ) .
تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : فعل « أُحْصِنَّ » به دو وجه مجهول و معلوم قرائت شده است . به نظر مىرسد قرائت به وجه مجهول « أُحْصِنَّ » در اين آيه به معناى عفاف و پاكدامنى باشد . قرائت « أُحْصِنَّ » با سياق كلام تناسب و هماهنگى بيشترى دارد . در توضيح آن
اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — صفحة 197
مساهمون: زهرا قاسم نژاد
ص١٩٧