تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء فعل « تُخْرَجُونَ » را به دو وجه معلوم و مجهول قرائت كرده اند . منابع احتجاج قراءات هماهنگى با سياق جملات قبل را مستند قرائت به وجه معلوم مىدانند ؛ زيرا در قرائت « تَخْرُجُونَ » هر سه فعل در اسناد به فاعل يكسان خواهند بود .
6 .
( وَ إِذْ قُلْنَا ادْخُلُوا هذِهِ الْقَرْيَةَ فَكُلُوا مِنْها حَيْثُ شِئْتُمْ رَغَداً وَ ادْخُلُوا الْبابَ سُجَّداً وَ قُولُوا حِطَّةٌ نَغْفِرْ لَكُمْ خَطاياكُمْ وَ سَنَزِيدُ الْمُحْسِنِينَ )
( بقره : 58 )
« و [ نيز به ياد آريد ] هنگامى را كه گفتيم : « بدين شهر درآييد ، و از هر كجاى آن خواستيد ، فراوان بخوريد ، و سجدهكنان از در [ بزرگ ] درآييد ، و بگوييد : [ خداوندا ، ] گناهان ما را بريز . تا خطاهاى شما را ببخشاييم ، و [ پاداش ] نيكوكاران را خواهيم افزود » .
فعل « نَغْفِرْ » به سه وجه « نَغْفِرْ » ، « يُغفَر » و « تُغفَر » قرائت شده است :
الف ) قرائت مشهور آيه « نَغْفِرْ » با نون مفتوح و كسر فاء است ( ابن مجاهد ، 1988 م ، ص 155 ) . « نَغْفِرْ » فعل مضارع معلوم و به وجه متكلم است كه خداوند متعال به وجه جمع از خود خبر مىدهد .
منابع احتجاج قراءات و تفاسير ، قرائت مشهور آيه « نَغْفِرْ » را هماهنگ با سياق دانسته و مىگويند : سياق دو جمله
« وَ إِذْ قُلْنَا ادْخُلُوا هذِهِ الْقَرْيَةَ »
و
« سَنَزِيدُ الْمُحْسِنِينَ »
، كه به ترتيب قبل و بعد از جمله
« نَغْفِرْ لَكُمْ خَطاياكُمْ »
قرار گرفته اند ، هماهنگ با قرائت مشهور « نغفر » است ( آلوسى ، 1415 ق ، ج 1 ، ص 257 ؛ قرطبى ، 1364 ش ، ج 1 ، ص 415 ؛ ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 96 ) .
ب ) نافع « يُغفَر » با ياء مضموم و فتح فاء قرائت كرده است ( ابن مجاهد ، 1988 م ، ص 155 ) . مطابق اين قرائت ، فعل مضارع « يُغفَر » ، مذكر غائب و مجهول است . كلمه « خطاياكم » نائب فاعل و مرفوع است . چون بين فعل و نائب فاعل با واژه « لكم » فاصله افتاده ، نافع فعل را به وجه مذكر خوانده است .
ج ) ابن عامر « تُغفَر » با تاء مضموم و فتح فاء خوانده است ( قرطبى ، 1427 ق ، ص 117 ) . مطابق اين قرائت ، فعل مضارع « تُغفَر » مؤنث و مجهول است . ابن عامر فعل را به صورت مؤنث قرائت كرده ؛ زيرا فعل در ابتدا قرار گرفته است .