هر دو وجه يك رويكرد ظاهرى و لفظى به سياق است به همين علت سياق نمىتواند در اينجا كارايى لازم را براى بيان برترى يك وجه قرائى بر وجه ديگر داشته باشد .
4 .
( مَنْ يُصْرَفْ عَنْهُ يَوْمَئِذٍ فَقَدْ رَحِمَهُ وَ ذلِكَ الْفَوْزُ الْمُبِينُ )
( انعام : 16 )
« آن روز ، كسى كه [ عذاب ] از او برگردانده شود ، قطعاً [ خدا ] بر او رحمت آورده ، و اين است همان رستگارى آشكار » .
فعل « يُصْرَفْ » به دو وجه « يُصْرَفْ » و « يَصْرِفْ » قرائت شده است :
الف ) قرائت مشهور آيه « يُصْرَفْ » به ضم ياء و فتح راء است ( ابن خلف ، 1405 ق ، ص 90 ) . « يُصْرَفْ » فعل مضارع مجهول است و معناى آيه مطابق اين وجه بدين صورت است : « مَن يُصرف عنه العذاب يومئذٍ » . ابوجعفر نحاس با استناد به سخن سيبويه معتقد است : بر اساس سخن سيبويه ، « يُصْرَفْ » به ضم ياء اختيار مىشود ؛ زيرا سيبويه مىگويد : هر آن چه اضمار كمتر باشد ، بهتر است . بنابراين هنگامى كه « يُصْرَفْ » قرائت شود ، تقدير كلام اين گونه است : « مَن يُصرف عنه العذاب يومئذٍ » . و اگر « يَصْرِفْ » خوانده شود ، تقدير كلام « مَن يَصرف الله عنه العذاب يومئذٍ » است و در قرائت « يُصْرَفْ » به وجه مجهول اضمار و در تقدير گرفتن كمتر است ( نحاس ، 1421 ق ، ج 2 ، ص 5 ) . مكى نيز قلت اضمار را يكى از دلايل اختيار اين وجه از قرائت مىداند ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 1 ، ص 425 ) .
ب ) حمزه ، كسايى و ابوبكر « يَصْرِفْ » به فتح ياء و كسر راء خوانده اند ( ابن مجاهد ، 1988 م ، ص 254 ) . در اين وجه از قرائت فعل معلوم و فاعل آن الله است كه به دلالت آيات قبل حذف شده است و مفعول به فعل « يَصرِف » ضمير محذوفى است كه مرجع آن عذاب است . معناى آيه بر اساس اين قرائت بدين صورت است : « مَن يَصرف الله عنه العذاب يومئذٍ » . قرائت ابن مسعود « من يصرف الله عنه » و ابى بن كعب « من يصرفه ربى عنه » مؤيد قرائت به وجه معلوم است ( ابوعلى فارسى ، 1404 ق ، ج 3 ، ص 285 - 286 ) . ابوعلى فارسى به نيكويى وجه قرائت « يصْرِفْ » اشاره كرده و مىگويد : آن چه قرائت « يَصْرِفْ » به وجه معلوم را نيكو مىگرداند ، فعل معلوم « فَقَدْ رَحِمَهُ » در ادامه آيه است كه ضمير فاعلى آن اسم الله است . در قرائت « يَصْرِفْ » نيز ضمير فاعلى اسم الله است كه با ضمير فاعلى در « فَقَدْ رَحِمَهُ » متفق و هماهنگ است ( ابو على فارسى ، 1404 ق ، ج 3 ، ص 286 ) .