ديگر آيات قرآن كريم :
« إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بَعْدَ إِيمانِهِمْ ثُمَّ ازْدادُوا كُفْراً لَنْ تُقْبَلَ تَوْبَتُهُمْ وَ أُولئِكَ هُمُ الضَّالُّونَ »
( آل عمران : 90 ) و
« إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِيلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ »
( نحل : 125 ) است كه اين عده را به ضلال وصف مىكند نه اضلال ( ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 270 ) .
تحليل اثر سياق در اختيار قراءات : قراء فعل « لَيُضِلُّونَ » را به دو وجه متعدى « لَيُضِلُّونَ » و لازم « لَيَضلُّون » قرائت كرده اند . به نظر مىرسد قرائت جمهور هماهنگ با سياق آيات است ؛ زيرا خداوند متعال در آيات قبل پيامبر را از تبعيت و اطاعت اين عده نهى مىكند و اطاعت از آنها را سبب گمراهى و ضلالت مىداند :
« وَ إِنْ تُطِعْ أَكْثَرَ مَنْ فِي الْأَرْضِ يُضِلُّوكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَ إِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ »
( انعام : 116 ) . در ادامه و در اين آيه شريفه به اصحاب رسول خدا خبر مىدهد كه تبعيت از آنها سبب گمراهى مىشود . بنابراين قرائت مشهور آيه هماهنگ با سياق آيات است ( طبرى ، 1412 ق ، ج 8 ، ص 11 ) . در آيات بعد نيز بر پيامد تبعيت از مشركين تأكيد نموده :
« وَ لا تَأْكُلُوا مِمَّا لَمْ يُذْكَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَ إِنَّهُ لَفِسْقٌ وَ إِنَّ الشَّياطِينَ لَيُوحُونَ إِلى أَوْلِيائِهِمْ لِيُجادِلُوكُمْ وَ إِنْ أَطَعْتُمُوهُمْ إِنَّكُمْ لَمُشْرِكُونَ »
( انعام : 121 ) و تبعيت از آنها را سبب گمراهى و شرك دانسته است .
6 .
( فَانْطَلَقا حَتَّى إِذا رَكِبا فِي السَّفِينَةِ خَرَقَها قالَ أَ خَرَقْتَها لِتُغْرِقَ أَهْلَها لَقَدْ جِئْتَ شَيْئاً إِمْراً )
( كهف : 71 )
« پس رهسپار گرديدند ، تا وقتى كه سوار كشتى شدند ، [ وى ] آن را سوراخ كرد . [ موسى ] گفت : « آيا كشتى را سوراخ كردى تا سرنشينانش را غرق كنى ؟ واقعاً به كار ناروايى مبادرت ورزيدى » .
فعل « لِتُغْرِقَ » به دو وجه « لِتُغْرِقَ » و « لِيَغْرَقَ » قرائت شده است :
الف . قرائت مشهور آيه « لِتُغْرِقَ » است ( ابن مجاهد ، 1988 م ، ص 395 ) . در اين وجه از قرائت فعل « لِتُغْرِقَ » از باب افعال و فاعل آن حضرت خضر و « أَهْلَهَا » مفعول به و منصوب است . قرائت مشهور هماهنگ با سياق جملات است ( ابن خالويه ، 1421 ق ، ص 227 ؛ ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 423 ) ؛ زيرا در جمله « قَالَ أَخَرَقْتَهَا » و « لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا » فاعل فعل