3 .
( ما كانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُؤْتِيَهُ اللَّهُ الْكِتابَ وَ الْحُكْمَ وَ النُّبُوَّةَ ثُمَّ يَقُولَ لِلنَّاسِ كُونُوا عِباداً لِي مِنْ دُونِ اللَّهِ وَ لكِنْ كُونُوا رَبَّانِيِّينَ بِما كُنْتُمْ تُعَلِّمُونَ الْكِتابَ وَ بِما كُنْتُمْ تَدْرُسُونَ )
( آل عمران : 79 )
« هيچ بشرى را نسزد كه خدا به او كتاب و حكم و پيامبرى بدهد سپس او به مردم بگويد : « به جاى خدا ، بندگان من باشيد . » بلكه [ بايد بگويد : ] « به سبب آنكه كتاب [ آسمانى ] تعليم مىداديد و از آن رو كه درس مىخوانديد ، علماى دين باشيد » .
فعل « تُعَلِّمُونَ » به دو وجه « تُعَلِّمُونَ » و « تَعلَمونَ » قرائت شده است :
الف . قرائت مشهور آيه « تُعَلِّمُونَ » با تشديد است ( سالم محيسن ، 1389 ق ، ج 1 ، ص 128 ) . فعل « تُعَلِّمُونَ » از باب تفعيل به معناى تعليم دادن است . طرفداران اين وجه از قرائت معتقدند واژه « تُعَلِّمُونَ » براى مدح بليغ تر است ؛ زيرا هر معلمى عالم هست ؛ اما هر عالمى معلم نيست ؛ بنابراين « تُعَلِّمُونَ » با تشديد دلالت بر علم و تعليم دارد ؛ اما « تَعلَمونَ » تنها دلالت بر علم دارد ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 1 ، ص 351 ) .
طبرى نيز در تفسير خود به اين موضوع اشاره دارد : « وأولى القراءتين بالصواب فى ذلك قراءة من قرأه بضم التاء وتشديد اللام ، لأن الله عز وجل وصف القوم بأنهم أهل عماد للناس فى دينهم ودنياهم ، وأهل إصلاح لهم ولأمورهم وتربية ، يقول جل ثناؤه : وَلكِنْ كُونُوا رَبَّانِيِّينَ » ( طبرى ، 1412 ق ، ج 3 ، ص 234 ) .
ب . ابن كثير ، ابوعمرو ونافع با تخفيف « تَعلَمونَ » خوانده اند ( ابن جزرى ، بى تا ، ج 2 ، ص 240 ) . فعل « تَعلَمونَ » از باب مجرد به معناى دانستن و عالم بودن است . ابوعمرو علت قرائت « تَعلَمونَ » را ادامه آيه مىداند كه فعل « تَدْرُسُونَ » مجرد خوانده شده است ( ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 167 ) .
تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء فعل « تُعَلِّمُونَ » را به دو وجه « تُعَلِّمُونَ » و « تَعلَمونَ » خوانده اند . هر چند طرفداران قرائت « تَعلَمونَ » سياق لفظى را در نظر گرفته و با توجه به فعل « تَدْرُسُونَ » قرائت « تَعلَمونَ » را اختيار كرده اند ؛ اما سياق معنوى كلام كه مدح است دلالت بر قرائت مشهور دارد ؛ زيرا « تُعَلِّمُونَ » دلالت بر تعليم و علم دارد .