4 .
( فَلَمَّا نَسُوا ما ذُكِّرُوا بِهِ فَتَحْنا عَلَيْهِمْ أَبْوابَ كُلِّ شَيْءٍ حَتَّى إِذا فَرِحُوا بِما أُوتُوا أَخَذْناهُمْ بَغْتَةً فَإِذا هُمْ مُبْلِسُونَ )
( انعام : 44 )
« پس چون آنچه را كه بدان پند داده شده بودند فراموش كردند ، درهاى هر چيزى [ از نعمتها ] را بر آنان گشوديم ، تا هنگامى كه به آنچه داده شده بودند شاد گرديدند ناگهان [ گريبان ] آنان را گرفتيم ، و يكباره نوميد شدند » .
فعل « فَتَحْنَا » به دو وجه « فَتَحْنَا » و « فَتَّحْنَا » قرائت شده است :
الف . قرائت مشهور آيه « فَتَحْنَا » به تخفيف است ( ابن جزرى ، بى تا ، ج 2 ، ص 258 ) . در توجيه قرائت جمهور مىگويند : « فَتَحْنَا » از « فتح يفتح » است و دلالت بر يك مرتبه ( مرة واحدة ) دارد ( نويرى ، 2009 م ، ج 2 ، ص 299 ؛ ابن خالويه ، 1421 ق ، ص 78 ) يا اين كه بر قليل و كثير دلالت دارد . پس قرائت « فَتَحْنَا » بر معناى كثرتى كه در قرائت « فَتَّحْنَا » وجود دارد دلالت دارد علاوه بر آن كه « فَتَحْنَا » معناى قلت را هم مىرساند .
ب . ابن عامر « فَتَّحْنَا » با تشديد تاء قرائت كرده است ( قلانسى ، 1404 ق ، ص 308 ) . « فَتَّحْنَا » با تشديد به معناى « مرَّةً بعد مرَّة » است كه معناى كثرت و تكرار را مىرساند . دليل ابن عامر واژه « أَبْوَابَ » است كه در ادامه آيه به صورت جمع ذكر شده است . البته ابن عامر در ديگر آيات كه لفظ پس از فعل « فَتَح » جمع باشد با تشديد قرائت كرده است ( بغوى ، 1420 ق ، ج 2 ، ص 124 ) .
مكى قرائت با تشديد و تخفيف را دو لغت مىداند و معتقد است در قرائت با تشديد تكرار و تكثير وجود دارد ؛ اما قرائت به تخفيف را به دليل اجماع قراء اختيار مىكند ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 1 ، ص 432 ) .
تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء ، فعل « فَتَحْنَا » در آيه شريفه را به دو وجه « فَتَحْنَا » و « فَتَّحْنَا » قرائت كرده اند . منابع احتجاج قراءات و برخى از مفسران قرائت ابن عامر « فَتَحْنَا » را هماهنگ با سياق كلمات مىدانند ؛ زيرا واژه « أَبْوَابَ » نشان مىدهد كه فتح و گشودن تكرار مىشود . چنان كه در ابتداى تحقيق نيز بيان شد ، ما دليل يا قرينه قطعى در دست نداريم كه هر يك از قاريان هفت گانه يا غير آن با توجه به سياق قرائتى را اختيار كرده باشند ؛ اما