مقايسه تطبيقى نماد درخت زندگى در هنر و تمدن كهن ايران و بين النهرين باستان
زيبا كاظم پور « 1 »
چكيده
هنر باستانى ايران و بين النهرين كهن ، نقشها و آرايههايى را در بر مىگيرد كه تشابهات بسيارى با يكديگر دارد . پژوهش حاضر سعى دارد نقش و نماد درخت را به عنوان يكى از كهنترين تقديس هاى مظاهر طبيعى در اسطورهها ، هنر و فرهنگ اين تمدنهاى باستانى مقايسه كند و به تبيين وجوه اشتراك و افتراق آن بپردازد . هدف از تحقيق ، بررسى و توضيح مفاهيم نمادين آرايههاى درختى در هنر و باورهاى مذهبى دينى ايران و بين النهرين است . روش تحقيق توصيفى تحليلى است و روش گردآورى مطالب به شيوهاى كتابخانهاى و از طريق فيش بردارى و تصويرخوانى است . بر اين اساس اين پژوهش ، باور به درخت زندگى به عنوان منشاء حيات در اسطورههاى ايران و بين النهرين به روشنى مطرح شده است . اين نماد مقدس به همراه آب و كوه درهنر كهن ايران و بين النهرين ظاهر شده است . اين نوع شيوه تصويرگرى ريشه در باورهاى فلسفى - اعتقادى دارد كه شرح آن در اسطورهها به زيبايى مطرح شده است . نمونه آثار سومرى اكدى - بابلى و آشورى كه در آن درخت زندگى به تصوير كشيده شدهاند ، از نظر ساختارى و ارتباط درخت مركزى با نمادهاى وابسته به آن مثل آب و كوه قابل مقايسه با نمونههاى ايلامى وآثار مكشوفه از محوطههاى تاريخى جنوب ايران مانند جيرفت است . در اغلب اين آثار درخت مركزى همراه با نمادهاى حيوانى ، گياهى و موجودات افسانهاى محافظ آن ديده مىشود .
كليد واژه : هنر ايران ، هنر بين النهرين ، نماد ، درخت زندگى ، آب ، كوه ، حيوانات .
هامش
( 1 ) . دانشجوى دكتراى پژوهش هنر ، دانشگاه شاهد ، تهران /zkazempoor @ yahoo . com