بررسى جايگاه شهرهاى مقدس عراق در ايجاد ارتباط فرهنگى ميان دو ملت
دكتر حسن كريميان « 1 »
سيده ساجده محمدى شيخ شبانى « 2 »
چكيده
با رسميت يافتن مذهب تشيع به روزگار صفويان توجه شاهان ايران به شهرهايى كه مقابر ائمه شيعه را در خود جاى داده بودند افزايش يافت . اهتمام فرمانروايان اين سلسله به توسعه عتبات عاليات و گسترش شهرهاى مذكور سبب انتقال تجربيات معماران و صنعتگران و هنرمندان ايران به عراق مىگشت . اين اقدامات عمرانى با ورود شاه اسماعيل به عراق و دستور او براى بازسازى و توسعه عتبات آغاز شد . به امر اين پادشاه مقرر گرديد تا نجاران ، هنرمندان و مهندسان از اطراف ممالك محروسه گردهم آيند و علاوه بر عتبات عاليه براى توسعه و عمران شهرهاى شيعه نشين عراق تلاشهاى بسيارى انجام دهند . از جمله اين تلاشها آبرسانى به حرم مطهر اميرالمؤمنين در نجف اشرف بود . شهركاظمين كه به سبب منازعات فرقهاى و طغيان دجله رو به ويرانى نهاده بود ، به امر موسس سلسله صفويان از نو احياء گرديد . در نجف اشرف نيز ، كه از قرن 5 قمرى حضور علما نظير شيخ طوسى را تجربه كرده بود ، اقدامات گسترده عمرانى صفويان زمينه هجرت طلاب علوم دينى را فراهم ساخت و اين شهر به دانشگاه بزرگ شيعه اماميه تبديل گرديد . اين اقدامات عمرانى كه با حضور گسترده ايرانيان در شهرهاى عراق توام بود ، توسعه زبان فارسى در عراق را در پى داشت كه در نهايت به توسعه ارتباطات فرهنگى دو كشور منتهى مىگشت .
در اين نوشتار ، تلاش گرديده تا به روش توصيفى تحليلى سوابق تلاشهاى مردمان دو كشور در ايجاد ارتباط فرهنگى سازنده مستند گردند . بديهى است كه از اين رهاورد محورهاى اصلى همكارىهاى فرهنگى دو ملت مشخص و براى تعيين سياستهاى ارتباطات منطقهاى مورد استفاده قرار خواهد گرفت .
كليد واژه : عتبات عاليات ، شهرهاى اسلامى ، ارتباطات فرهنگى ، مقابر ائمه شيعه ، نهضت حسينى .
هامش
( 1 ) . دانشيار گروه باستان شناسى دانشگاه تهران /hkarimi @ ut . ac . ir( 2 ) . دانشجوى دكترى باستان شناسى دوران اسلامى /smohammadi 66 @ alumni . ut . ac . ir