جغرافياى تاريخى آسورستان در دوره ساسانى
عليرضا زبانآور « 1 »
چكيده
سلوكيه و تيسفون كه در دوران سلوكيان و پارتيان همواره بهعنوان مهمترين مراكز قدرت مطرح بودند در اين محدوده قرارگرفتهاند . ساسانيان نيز كه در ابتدا شهرهايى مانند بيشاپور را به پايتختى برگزيدند ، درنهايت مركز قدرت سياسى خود را به تيسفون و بين النهرين منتقل نمودند . ايالت آسورستان ساسانى كه گاهى اوقات بهعنوان « قلب ايرانشهر » از آن ياد مىشود بيشترين گستره جغرافيايى عراق امروزى را تشكيل مىداده و در نيمه دوم دوره ساسانى با پيشى گرفتن از مناطقى مانند فارس و خوزستان به برجستهترين بخش شاهنشاهى ساسانى تبديل گرديده است . قرارگيرى پايتخت سياسى در اين منطقه ، مرزهاى مشترك با روميان ، تنوع دينى و قومى ، زمينههاى اقتصادى مناسب مانند منابع آبى ، زمينهاى حاصلخيز و مسيرهاى تجارى و بسيارى از عوامل ديگر موجب گرديده تا ناحيه آسورستان در مطالعات دوره ساسانى و بهويژه بازه زمانى متأخر آن نقشى قابلتوجه داشته باشد . در اين مقاله سعى شده تا با مطالعه متون تاريخى ، شواهد باستان شناختى و ساير موارد مرتبط ، مسائلى همچون تقسيمات ادارى ، الگوهاى فرهنگى ، مذهبى ، اجتماعى و اقتصادى اين محدوده سياسى در دوره ساسانى مورد بحث و بررسى قرار داده شود . اهميت اين پژوهش از اين منظر است كه با روشن شدن مسائل فوق مىتوان آسورستان را با مناطق مركزى ايران همچون فارس كه سنت گرايى در اين نواحى رواج بيشترى داشته مورد مقايسه قرار داده و به تفاوتهاى بخشهاى گوناگون شاهنشاهى ساسانى در زمينههاى فرهنگى ، اقتصادى ، آيينى و اجتماعى پى برد .
كليد واژه : ساسانيان ، آسورستان ، فارس ، جغرافياى تاريخى ، بين النهرين .
هامش
( 1 ) . دانشجوى دكتراى باستان شناسى دوران تاريخى دانشگاه آزاد اسلامى واحد علوم و تحقيقات / اalireza @ zabanavar . com