تاثير ساسانيان بر شكلگيرى معمارى دوره اسلامى در سرزمين عراق
سحر الهيارى
چكيده
عراق به علت داشتن موقعيت سوقالجيشى مناسب و دارا بودن منابع حياتى ، به عنوان مركز شكلگيرى و شكوفايى تمدنهاى گوناگونى همچون سومر ، بابل و آشور شناخته مىشود . در دوره ساسانى نيز اين محدوده از مهمترين بخشهاى قلمرو ساسانيان شناخته مىشده و پس از فتح شدن توسط اعراب ، همچنان اهميت خود را حفظ نموده و درنهايت با روى كار آمدن عباسيان در سرزمينهاى اسلامى ، با به حاشيه راندن مناطق شام و حجاز ، به مركز قدرت جهان اسلام تبديل گشت . امويان و عباسيان با احداث شهرها و سازههايى باشكوه ، بهگونهاى از فرهنگ وسنت معمارى ساسانيان كه از ناحيه پارس به بين النهرين منتقل شده بود پيروى مىكردند . اين تقليد و تاثيرپذيرى را مىتوان در شهرسازى ، معمارى مساجد ، كاخها و عماراتى كه در نخستين سدههاى هجرى در عراق و شام احداث گرديد ، مشاهده نمود . در اين پژوهش سعى شده بامطالعه معمارى دوره ساسانى بر اساس متون تاريخى و شواهد باستان شناختى و همچنين مقايسه و سنجش آن با آثار معمارى سدههاى نخستين اسلامى در عراق كه در متون تاريخى از آنها نام برده شده و يا در كاوشهاى باستان شناسى به دست آمدهاند ، ميزان نقش و تاثيرگذارى ساسانيان بر معمارى اين دوره را مورد پژوهش قرار دهيم . اين تحقيق از اين جهت مورد اهميت است كه سير انتقال فرهنگ معمارى ايرانى به دوره اسلامى را بر اساس محدوده سرزمين عراق كه در هر دو دوره بهعنوان مركز قدرت شناخته مىشود مورد بررسى قرار داده و مىتوان بر طبق آن به شكلگيرى معمارى دوره اسلامى در عراق و ارتباط آن با معمارى سبك پارتى پى برد .
كليد واژه : دوره ساسانى ، دوره اسلامى ، معمارى ، شهرسازى ، تاريخ و جغرافياى عراق .