ساختار شناسى بدنه و لعاب كاشى هاى هفت رنگ مربوط به حرم امامين جوادين ( ع )
مهدى مداحى گيوى « 1 »
حميد فدايى « 2 »
رضا وحيدزاده « 3 »
صديقه نادرى جلودار
چكيده
هنر كاشيكارى از شاخصترين هنرهاى تزئينى در معمارى اسلامى است كه گستره جغرافيايى آن بسيارى از سرزمينهاى اسلامى را در برگرفته است . در هر يك از اين سرزمينها انواع متنوعى از كاشى با بدنهها ولعابهاى متفاوت با طيفى از تكنيكهاى مختلف شكل گرفته است كه خود درخور تامل و پژوهش مىباشد . حرم مطهر كاظمين در عراق يكى از دهها بنايى است كه مزين به هنر كاشيكارى اسلامى و ايرانى است . بر اساس متون تاريخى و منابعى چون داير المعارف تشيع و سفرنامه ناصر الدين شاه مىتوان گفت اين بنا و تزيينات مربوط به آن ، به اهتمام حاكمان ايرانى ساخته شده است .
هدف اصلى اين پژوهش مطالعه در زمينه ساختارشناسى كاشىها از نقطه نظر بدنه و لعاب آن و همچنين شناخت فن آورى ساخت آن در حرم كاظمين بوده است و به اين منظور كاشىهاى هفت رنگ ايوان شمالى در صحن حياط اين حرم مورد نمونه بردارى و مطالعه قرار گرفته است .
در اين تحقيق به منظور ساختارشناسى لعاب و بدنه از دستگاه پرتابل طيف سنجى فلورانس اشعه ايكس استفاده شده است و نوع رنگدانههاى لعاب مورد بررسى و تحليل قرار گرفته است . همچنين بدنه كاشى ها نيز با استفاده از روش پتروگرافى مطالعه شده كه اين مطالعات ضمن ارايه تحليل مناسبى از فرايندهاى فرسايش در لعاب كاشىها ، در مطالعات حفاظت و مرمت كاشىها قابل استفاده مىباشند . براى تعيين قدمت كاشى كه به لحاظ ساختارى به دوره صفوى نزديك به نظر مىرسيد با ساليابى تروملومينسانس قدمت آن تعيين گرديد .
كليد واژه : لعاب ، كاشى ، طيف سنجى
XRF
، پتروگرافى ، حرم كاظمين ، ساليابى ترمولومينسانس .
هامش
( 1 ) . كارشناس ارشد مرمت اشيا ، مشاور پروژه باب الحوائج ستاد بازسازى عتبات عاليات ، مدرس دانشگاه آزاد واحد اسلامشهر .
( 2 ) . دانشجوى دكتراى مرمت اشيا .
( 3 ) . دكتراى مرمت اشيا .