زمانه خواهد شد كه اعتماد نكنند ! اگر چه اكثر علماى سلف ، قول صدوق را نصّ حضرات [ ائمه عليهم السلام ] مىدانند ؛ چون از ارباب نص است ، و اجتهاد در غير نص را جايز نمىداند ، و هر جا اجتهاد كرده است و سهو كرده است در اجتهاد ، علما آن را ذكر كردهاند ، و مذكور خواهد شد ، إن شاء الله .
« و كلينى در صحيح از معاوية بن عمار روايت كرده است . و بىدغدغه كتاب معاويه نزد محمد بن يعقوب بوده است ، و طرق بسيار به او داشته است .
ديگر كتاب ابن ابى عمير نزد او بوده است ، و طرق بسيار به او داشته است ، و از جهة تفنن طريق ، از همه طرق روايت مىكند .
و نمىدانست كه كار به اين جا خواهد رسيد كه بگويند ابراهيم بن هاشم را نمىشناسيم ! و سهل بن زياد ضعيف است ، و امثال اينها ؛ و اگر نه هميشه از جمعى روايت مىكرد كه شما به ايشان اعتقاد داشته باشيد .
غرض اين است كه متذكّر شوى و مطّلع شوى بر سخافت آراء جمعى كه خبر از جايى ندارند ، أولًا هرگز ديدى كه شيخ طوسى تا علامه [ حلّى ] رحمهم الله تعالى ، گفته باشند كه اين حديث ضعيف است از جهت اين جماعت ؟ چون معلوم بوده است كتب كه از آن جماعت است . مثلًا الحال هرگز به خاطرت رسيده است كه بگويى كه قواعد معلوم نيست كه از علامه باشد و شرايع محقق معلوم نيست كه از محقق باشد ؛ چون در طرق اجازه قواعد و شرايع جمعى هستند كه ما ايشان را نمىشناسيم !
بلكه يقين است كه اين كتب از ايشان است ، و اجازه محض تيمّن و تبرّك است . . .
و اگر نيكو تامل كنى البته چنين است ، و كتب اين جماعت كالشمس فى رابعة النّهار بوده است ؛ و چون طبايع اهل عصر چنين بوده است ، از جهت تطبيب قلوب ايشان مىگوييم كه طريق به حريز چهل طريق صحيح است كه از فهرست صدوق ، و شيخ از طريق صدوق چهل طريق است ، و اگر اندكى پايينتر آييم صد باره نهصد هزار طريق بيشتر داريم ، و اگر از خود تا به ايشان حساب كنيم هزار باره از عدد ريگ بيابان ها
محقق مجلسى ( شرح احوال و آثار فقيه عارف ) ( فارسى ) — صفحة 395
مساهمون: الشيخ رحيم القاسمي
ص٣٩٥