متّصف شده به جمعيّت اجزا و حيات ؛ و بيان آنكه جمع شدن اجزا با حيات ، مقدور اللّه تعالى است ، از [ 43 ] براى آنكه اللّه تعالى عالم است به جميع اجزاى هر شخصى از اشخاص به تفصيل - چنانچه گذشت - و قادر است بر جمع « 1 » اجزا و ايجاد حيات در اجزا . از براى آنكه قدرت اللّه تعالى شامل است جميع ممكنات را ؛ و بيان آنكه شارع صادق خبر داده است به ثبوت اين ، به تواتر است كه پيغمبر - صلّى اللّه عليه و آله - فرمودهاند كه معاد بدنى ثابت است ؛ و قول اللّه تعالى نيز دلالت مىكند بر اين :
وَ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا هَلْ نَدُلُّكُمْ عَلى رَجُلٍ يُنَبِّئُكُمْ إِذا مُزِّقْتُمْ كُلَّ مُمَزَّقٍ إِنَّكُمْ لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ
« 2 » .
امّا بيان كبرى - يعنى كلّ آنچيز كه ممكن باشد « 3 » و مقدور اللّه تعالى و شارع صادق خبر دهد به آن ، آن حقّ است و واجب الثبوت - پس اين ظاهر است و الّا كه اين شخص « 4 » صادق نباشد و اين باطل است « 5 » . پس ظاهر باشد بيان كبرى .
و الآيات الدالّة عليه و على الإنكار على جاحده « 6 » .
يعنى آيات كه دلالت مىكند بر انكار جاحد معاد بسيار است و ممكن نيست دفع آيات اصلا ، و قابل تأويل نيست ، و از آيات بعضى را فقير ذكر مىكند ، مثل قوله تعالى :
أَ يَحْسَبُ الْإِنْسانُ أَلَّنْ نَجْمَعَ عِظامَهُ بَلى قادِرِينَ عَلى أَنْ نُسَوِّيَ بَنانَهُ
« 7 » و مثل قوله تعالى :
قالَ مَنْ يُحْيِ الْعِظامَ وَ هِيَ رَمِيمٌ قُلْ يُحْيِيهَا الَّذِي أَنْشَأَها أَوَّلَ مَرَّةٍ وَ هُوَ بِكُلِّ
هامش
( 1 ) . س : جميع .
( 2 ) . « و كافران گويند : آيا شما را با مردى روبهرو كنيم كه خبر مىدهد به شما كه چون پاره و پراكنده شديد ، آنگاه آفرينش تازهاى خواهيد يافت . » سباء / 7 .
( 3 ) . س : شد .
( 4 ) . س : نباشد .
( 5 ) . س : - است .
( 6 ) . س : جاحدة .
( 7 ) . « آيا انسان مىپندارد كه ما هرگز استخوانهاى او را گرد نمىآوريم ؟ ! آرى ما مىتوانيم انگشتان او را فراهم آوريم » . قيامت / 3 - 4 .