آن به خط سيد احمد ، و حواشى مرحوم سيد بر جاىجاى پيشنويس مزبور ، موجود است ( حواشى مزبور قبلا به تفصيل ذكر شد ) .
چنان كه قبلا ( در شرح اولين مرحلهء برخورد سيد با مشروطيت ) ديديم ، مقايسهء حواشى اصلاحى و تكميلى پيشنهادى سيد ( و دوستانش ) بر پيشنويس اوليهء متمم قانون اساسى با متن مصوّب نهايى متمم ، نشانگر آن است كه بخش قابلملاحظهاى از حواشى مزبور ، در تصويب نهايى متمم قانون اساسى ، ملحوظ نظر نمايندگان مجلس شوراى اول قرار گرفته است .
* نامهء پنجم ( جمادى الاول 25 )
سيد احمد در نامهء مورخ 1 جمادى الاول 1325 به پدر ، ضمن اشاره به تكاپوى شيخ فضل اللّه براى درج اصلاحات اسلامى در متمم قانون اساسى ، از تبليغات جرايد تندرو مشروطه بر ضدّ باورها و احكام اسلام سخن مىگويد و از گسترش دامنهء نارضايىها در بين مردم متدين از اوضاع مشروطه خبر مىدهد . همچنين ، پيشنهاد قبلى خويش ( مبنى بر لزوم تلگراف دستهجمعى مراجع نجف به تهران و درخواست ارسال متمم قانون اساسى به عراق جهت مطالعه و تشخيص ميزان انطباق موادّ آن با اسلام ) را تكرار و تأكيد مىكند :
. . . هرچند شرح مطالب را آقاى حاجى ميرزا ابو تراب [ شهيدىقزوينى ] به توسط آقاى اخوى عرض نمودهاند ، فدوى هم به همين مختصر اقتصار مىكنم . اجمالا حالا كم كمك حسن وضع و رفتار حضرت عالى بر قاطبهء مردم دارد واضح مىشود .
آن تلگرافى كه در جواب تلگراف تبريزيها چندى قبل مخابره فرموده بوديد نسخهء آن نزد حاجى ميرزا حسنآقا [ مجتهد تبريزى ] « 1 » بود ، در اين ايام كه قدرى تقيه بر طرف و مفاسد مجلس علنى شد كه اجمال آن را به توسط آقاى اخوى عرض كردهام ، مقدسين و متدينين به صدا درآمده يعنى به تحريك و دادوفريادهاى من و آقاى حاجى ميرزا ابو تراب و به حمد اللّه حال قدرى كار صورت گرفته ، حاجى شيخ فضل اللّه كلمهء حق را كه « مطابقهء مجلس با شرع بايد باشد » گرفته و عقب دارد . ان شاء اللّه اميد
هامش
( 1 ) . مجتهد بزرگ تبريز ، كه در پيشبرد نهضت عدالتخواهى صدر مشروطه ، و تأسيس انجمن ايالتى تبريز ، نقشى مهم و تأثيرگذار داشت ولى به زودى با عناصر تندرو و سكولار تبريز درگير شد و معترضانه آن شهر را به سوى تهران ترك گفت و در كنار حاج شيخ فضل اللّه نورى ، به مبارزه با جناح تقىزاده پرداخت . . .