نساخته بود و اميدها به اصلاح ايران توسط آن هنوز قطع نشده بود ، با استقرار مشروطه - به شرط انطباق آن با اسلام و عدم ترتب مفاسد بر آن - موافقت كرد و در دوران تحصن شيخ فضل اللّه نورى و همرزمان وى در حضرت عبد العظيم عليه السّلام ( در بحبوحهء مشروطهء اول ) از آنان جانبدارى نمود كه اين امر نيز ، تلويحا حمايت وى از شعار شيخ و ياران وى : « مشروطهء مشروعه » را دربر داشت .
اما بعدها كه سير حوادث و فجايع مشروطهء اول نشان داد كه اين مدل حكومتى ، در شرايط آن روز كشورمان خالى از مخاطرات عديده براى ايران و اسلام نيست ، و حتى خود شيخ فضل اللّه نيز از مشروطه عدول كرده و بر ضدّ آن قيام نمود ، سيد صراحتا از تأييد مشروطيت سر باز زد ( عدم تأييد » ى كه در تبليغات حريف تردست ، تفسير به « مخالفت » شد ) و به رغم فشارها و جوسازيهاى بسيار نيز بر اين موضع پايدار ماند .
وى ، خود در پاسخ به استفتايى كه در محرم 1327 ق ( يعنى اواخر دوران موسوم به استبداد صغير ) راجع به موضع ايشان در برابر مشروطه و استبداد شده ، از ديدگاه خويش بروشنى پرده برداشته است . متن استفتاء مزبور ، و پاسخ سيد چنين است :
به عرض محضر انور آن قبله و كعبه و مقام ، حضرت آية اللّه على الانام ، حامى الشريعة و حجة الاسلام ، آقاى سيد محمد كاظم الطباطبائى اليزدى مدّ ظلاله العالى مىرسانيم :
در اين دو سهساله كه صحبت مشروطيت دولت ايران است ، در جرائد ترجيح جانب استبداد [ بر مشروطه ] را به آن مرجع عباد نسبت مىدهند و بىباكى و هتاكى مىنمايند . تجرّيات آنها باعث افسردگى خاطر و تكدّر قلوب شيعيان و مخلصين آن مقتداى مسلمين شده ، استدعا مىنماييم آنچه رأى مبارك است صريحا بيان فرماييد ؛ على اىّ حال مطيع و منقاد هستيم .
سيد در پاسخ مىنويسد :
بسم اللّه الرحمن الرحيم و لا حول و لا قوّة الا باللّه العلىّ العظيم .
سابقا نوشتهام كه آنچه مطابق قوانين محكمهء كتاب اللّه و شريعت مقدسهء محمد صلى اللّه عليه و آله بوده باشد و مفسدهء ديگر بر آن مترتب نشود صحيح و متبع است و چون اقدام در امور عظيمه قبل از تبيّن جهات صلاح و فساد از رويّهء عقلاء و اهل ديانت خارج است ، به مقتضاى تكليف شرعى ، اينجانب درصدد فحص از اين امر مستحدث برآمده از كسانى كه حاضر و ناظر قضيه بودهاند استفسار نمودم . سواى اخبار متعارضهء متناقضه كه باعث مزيد تحيّر است به دست نيامد و هنوز در تصويب و تكذيب آن متوقف مىباشم . بديهى است كه هيچجاهلى ظلم را بر عدل ترجيح
فراتر از روش « آزمون - خطا » ! : زمانه و كارنامه سيد يزدى ' صاحب عروة '" ( فارسى ) " — صفحة 401
مساهمون: على ابو الحسنى ( منذر )
ص٤٠١