مستدعى آنكه به دستخط مبارك جواب مرقوم فرماييد تا آنكه تكليف معلوم و رفع اشتباه از كافّهء مسلمين شود ، و السّلام . « 1 »
پاسخ سيد به استفتاء فوق ، موافقت كامل وى با اصل تأسيس مجلس را ( البته به شرط ديندارى نمايندگان و انطباق مصوّبات آنان با شرع محمدى « ص » ) نشان مىدهد :
بسم اللّه الرحمن الرحيم
در صورت موافقت مجلس با شرع محمدى صلّى اللّه عليه و آله ، و اسلاميّت و ديانت اهل آن ، بسيار خوب است . ان شاء اللّه تعالى عموم مسلمين همراهى خواهند نمود ، كما اينكه در سابق نوشتهام .
الاحقر محمد كاظم الطباطبائى .
2 . جملهء پايانى فتواى سيد ، اشاره به نوشتهاى دارد كه وى قبلا در همين زمينه صادر كرده است . ظاهرا مقصود ، تلگرافى است كه مرحوم سيد ، در محرم 1325 ق به شرح زير در « جواب تلگراف عموم حجج اسلام و علماء اعلام دار السلطنهء تبريز » ارسال داشت :
خدمت علماء اعلام كثّر اللّه امثالهم .
تلگراف شما موجب تشويقخاطر همگى گرديد . البته به شرط كمال موافقت مجلس با شرع مقدس محمدى صلّى اللّه عليه و آله ، و اطمينان به اسلاميّت و ديانت اهل آن ، و عدم ترتّب مفسده بر آن ، عموم اسلاميان اهتمام به آن خواهند نمود و اعلى حضرت شهريارى خلد اللّه ملكه نيز بذل مراحم ملوكانه مىفرمايند .
احقر محمد كاظم طباطبائى . 29 محرم 1325 . « 2 »
هامش
( 1 ) . استفتاء فوق قاعدتا در ماههاى آغازين حيات مجلس شوراى اول ، و احتمالا از ناحيهء مردم تبريز صورت گرفته است . زيرا از وجود « مجلس محترم ملى » در تهران و ساير شهرهاى ايران سخن مىگويد ( درحالىكه « مجلس شوراى ملى » ، فقط يكى ، آن هم در تهران بوده است ) و مىدانيم كه انجمن ايالتى آذربايجان ، يا انجمن تبريز ، در به دو تأسيس ( 18 شعبان 1324 ق ) « مجلس ملّى » خوانده مىشد . روزنامهء انجمن ( ارگان انجمن ايالتى آذربايجان ) نيز ، در آغاز كار ، تا مدتها « جريدهء ملّى » نام داشت و اخبار مربوط به انجمن در آن ، تحت عنوان « مجلس ملّى » درج مىگرديد ( ر . ك ، انجمن ؛ ارگان انجمن ايالتى آذربايجان ، منصورهء رفيعى ، ص 205 به بعد ) . حتى عنوان « مجلس ملّى آذربايجان » ، در ذى حجهء 1324 مايهء گفتگو در مجلس شورا شد و برخى از نمايندگان بهعنوان « مجلس » براى انجمن اعتراض كردند كه وكلاى تبريز پاسخ دادند و تقىزاده تأكيد كرد كه در تبريز ، مجلس شوراى ملى نيست بلكه انجمن ايالتى است ( روزنامهء انجمن ، ارگان انجمن ايالتى تبريز ، سال 1 ، ش 40 ؛ انجمن - ارگان انجمن ايالتى آذربايجان ، همان ، ص 39 ) . متعاقب همين امر نيز ، عنوان مجلس ملّى و ارگان آن ( جريدهء ملّى ) - هردو ، به « انجمن » تعيير يافت .
( 2 ) . كليشهء نوشتهء فوق در صفحات آينده آمده است . ضمنا در اوراق بجا مانده از صاحب عروه نيز متنى از