گرفت ) به حمايت از علماى مهاجر و معترض ، در برابر دستگاه استبداد ، موضع گرفت و با مهاجران قم همدلى نشان داد - همدلى و حمايتى كه طبيعتا نمىتوانست ( هرچند به اجمال ) با موافقت نسبت به خواستهء اصولى و اصلاحى آنها ( يعنى ، « تحديد » استبداد و « تعديل » نظام خودكامه ) همراه نباشد . صاحب عروه ، با اين پيش درآمد ، گام به عصر مشروطيت نهاد و قاعدتا وجههء نظر او ، اصلاح مفاسد و مظالم موجود ( در حدّ امكان و به نحو معقول ) بود .
حتى ( باتوجه به قرائن و شواهدى كه ذيلا خواهد آمد ) به يك اعتبار ، مىتوان سيد را از هواداران اوليهء مشروطه ( مشروطهء بومى شده و مبتنى بر بنيادهاى فكرى و اجتماعى « شرقى - ايرانى - اسلامى - شيعى » ) محسوب داشت . اگر جوهر و روح مشروطيت را « تحديد » رژيم استبداد و « قانونمند شدن » تصميمات و عملكرد دولتمردان بهشمار آوريم و به تعبير روشنتر : لگام زدن بر « اراده و تمايلات شخصى و دلبخواهانهء » عمّال حكومت توسط « عقل و خرد جمعى » نمايندگان ملت بدانيم ، بايد گفت كه سيد ، در اواخر جنبش عدالتخواهى منتهى به مشروطه ، با لزوم اين تحديد و قانونمندى ( بهعنوان راه نجات كشور از مظالم و مفاسد حكومت ) سر موافقت نشان داد .
شاهد اين امر نيز آن است كه : وقتى در صدر مشروطيت ، سخن از تأييد مجلس شورا و مصوّبات اساسى آن توسط مراجع نجف به ميان آمد ، سيد نگفت كه كشور ، مجلس شورا و قانون اساسى نمىخواهد ، بلكه اظهار داشت كه من بايد عملكرد مجلسيان و قوانين مصوّبهء آنان را شخصا و مشخصا ببينم تا بر آن مهر تأييد ( مطلق ) بزنم .
فراتر از اين ، هنگامى كه پيشنويس متمم قانون اساسى مشروطيت ( توسط فرزندش سيد احمد طباطبايى ) از تهران براى او ارسال شد ، از اظهار نظر اصلاحى و تكميلى نسبت به مندرجات آن دريغ نورزيد و براى تكميل و تنقيح قانون اساسى ، بر مواد آن حاشيه زد ، كه حواشى مزبور به خط سيد ، هم اينك موجود است . پافشارى بعدى سيد بر لزوم انطباق مصوّبات مجلس شورا با موازين شرع ، و لزوم تصفيهء مجلس از عناصر منحرف نيز ، طبعا بدون پذيرش اصل موجوديت مجلس و قوانين ، مفهومى نداشت .
چنان كه حمايتش از حاج شيخ فضل اللّه نورى و همرزمان وى در ايام تحصن حضرت عبد العظيم عليه السّلام در بحبوحهء مشروطهء اول ، بهطور ضمنى بلكه صريح ، حمايت از
فراتر از روش « آزمون - خطا » ! : زمانه و كارنامه سيد يزدى ' صاحب عروة '" ( فارسى ) " — صفحة 357
مساهمون: على ابو الحسنى ( منذر )
ص٣٥٧