جميع مطالب حقه ، ملاحظهء بقاء اذهان نوع عوام بر استقامت و استقرار بشود كه اسباب بىاخلاصى و سلب وثوق دينى آنها نباشد . اگر خاطر شريف مسبوق شود كه بعض اين عبارات و مضامين اين تلگرافات چقدر موجب توحّش اذهان نوع شده است خاصه از حضرت عالى چونكه متوقع نبودهاند ، آنوقت ظاهر مىشود كه چه شده است و چقدر « 1 » بايد مخلصين دلسوز زحمت بكشند كه رشتههايى كه به هزار زحمت سالهاى دراز عمر صرف آنها شده است پنبه نشود ، و اعظم از همه آنكه بايد اين مطلب ، مقارن وصول خبر فوت مرحوم خلد مكان آقاى [ شيخ حسن ] مامقانى اعلى اللّه مقامه واقع شود كه اسباب مزيد زحمت جمعآورى كسانى كه به ايشان رجوع داشتهاند بشود .
مجملا از يوم وصول اين تلگرافات ، لا ينقطع مردم سؤال از واقعيت و كذب آن را مىكنند و داعى و اخوى ، سيد احمد ، و جناب صدر [ العلماء راونجى ] گاهى به طفره از جواب و گاهى به تكذيب صريح و گاهى به اينكه دستخط مبارك خودشان را داشتيم و اصلا بويى از اين مطالب ندارد و اگر بود لا بد نوشته بودند ؛ جواب مىدهيم و نگاهدارى مىشود . و بدى مطلب اين شده است كه دستخط مبارك كه مرقوم داشته بوديد اسم اهل خانه و بعض مطالب ديگر در آن هست كه نمىشود ارائه كرد و الّا ارائهء خود دستخط مبارك به بعض مقدسين و محترمين خيلى فايده داشت و بدتر از همه اينكه اين تلگراف را صورت دادهاند به همهء بلاد و يوم گذشته خطى جناب مستطاب ملاذ الانام آقاى حاجى آقا احمد « 2 » از قم به داعى نوشتهاند لفّا ارسال مىدارم كه از نظر ربّانى اثر گذشته ملاحظه فرمايند تا واقع حال مردم را از جهت توحّش اذهانشان ملاحظه فرمايند و مسبوق شويد كه چه شده است و در اينجا هم مسبوق شدم كه بعض مقدسين ، از رفقاء آنجا [ - نجف ] و آشنايانشان استعلام از اين امر كردهاند .
ديگر اگر كسى در آنجا از خود آن جناب جويا شد ، به هرجور كه صلاح بدانيد لسانا جواب مناسب بدهيد و تكليف اينجانب را هم ابلاغ فرماييد كه اگر بعدها هم كتبا يا لسانا سؤال شد چه جور جواب بدهم ؟ و از همهء اينها بدتر اينكه در اينجا شهرت دادهاند كه صدراعظم مبلغ بيست هزار تومان براى نجف به جهت اخذ اين تلگرافات ارسال داشته است . بارى ، در اينجا داعى كه غالبا تا مىشده است به سكوت از جواب
هامش
( 1 ) . در اصل : چهقدر .
( 2 ) . ظاهرا مقصود ، حاجى آقا احمد طباطبايى قمى ، برادر بزرگ مرحوم آيت اللّه العظمى حاج آقا حسين طباطبايى قمى مرجع مشهور است .