تعليقه [ اى ] مشتمل بر تجليل ايشان و در ضمن امر به تصدّى امور شرعيهء عامّه و فصل خصومات به ايشان نوشته شود و ارسال طهران داريد در جوف پاكت حقير ، كه حقير به ايشان برسانم و در ضمن موعظه و نصايح هم نوشته شود كه خيلى باوقع خواهد بود و ترويج ايشان هم شده است . . . » .
دستخط صاحب عروه ( مربوط به ذى قعدهء 1322 ق ) دائر بر تصديق « قوّهء استنباط و ملكهء اجتهاد » در حاجى ميرزا ابو تراب و شايستگى وى براى « تصدى امور شرعيه و علميه » « 1 » ، در آن روزها به كار آمد و حاج شيخ فضل اللّه نورى ( پرچمدار جنبش مشروعهخواهى ) با تأييديهاى كه در ذى حجهء 1326 ق بر دستخط مزبور زد ، بر شايستگى علمى و ولايى حاجى ميرزا ابو تراب مهر تأييد نهاد . « 2 » از حاجى ميرزا ابو تراب ، و انديشهها و مكتوبات و مكاتبات وى در عصر مشروطه ، در بخش مربوط به مشروطيت ، به تفصيل سخن خواهيم گفت .
فقيه ديگرى كه در محضر سيد درس خوانده و پس از بازگشت به ايران از هدايتها و حمايتهاى وى برخوردار گرديد مرحوم آيت اللّه مجاهد حاج شيخ روح اللّه دانايى قزوينى ، از علماى برجستهء تهران و قزوين است . صاحب عروه ، در نامهاش به حاج شيخ روح اللّه ( مورخ 5 جمادى الثانى 1324 ق ، مقارن با روزهاى اوجگيرى جنبش عدالتخواهى صدر مشروطيت بر ضدّ عين الدوله و استبداد قاجار ) با اوصافى چون « جناب مستطاب شريعتمدار ، عمدة العلماء الراسخين ، زبدة الفضلاء الراشدين ، المؤيّد من عند اللّه ، آقاى آقا شيخ روح اللّه قزوينى دامت بركاته » وى را ستوده و مىافزايد :
ان شاء اللّه تعالى اهالى آن حدود ، قدرشناس نعمت آن وجود محترم بوده و به لوازم شئونات و حفظ مراتب ، قيام و اقدام دارند و به وظايف علميّه اشتغال داريد .
فى الحقيقه به وجود امثال آن جناب ، مسرور و مطمئنّ الخاطر مىباشم و مترصّد وصول رقيمهجات و شرححال و گزارشات بوده ، پيوسته در اين زاويهء مقدسه ، متذكر آن جناب هستم و مزيد توفيقات و تأييدات آن جناب را مسئلت مىنمايم .
همچنين ، وى را چشم و عقل منفصل خويش در پايتخت ايران مىشمارد و از او مىخواهد كه همواره مرجع تشيع را در جريان اخبار رويدادهاى مهمّ مربوط به اسلام و
هامش
( 1 ) . نوشتهء مرحوم صاحب عروه را قبلا آورديم .
( 2 ) . براى دستخط سيد و شيخ ر . ك ، بررسيهاى تاريخى ايران ، ش 1 ، مرداد - شهريور 1373 ، ص 60 .