ب ) بحث رجالى پيرامون « قاسم بن محمد »
1 ) اتحاد قاسم بن محمد الاصفهانى با قاسم بن محمد القمى . و عدم اتحاد آن دو با « قاسم بن محمد الجوهرى »
در اسانيد حديثى دو نفر به نام « قاسم بن محمد » وجود دارد كه گاهى با يكديگر اشتباه مىشوند يكى از آنها « قاسم بن محمد الاصفهانى يا القمى » است و ديگرى « قاسم بن محمد الجوهرى » .
صاحب جامع الرواة معتقد است كه « 1 » اصفهانى « قمى » جوهرى ، هر سه يك نفر هستند . و ليكن به نظر ما تحقيق اين است كه اصفهانى و قمى دو اسم براى يك نفر است و لقب هر دو نيز « كاسولا » است . منتها شيخ طبرسى در رجال او را به عنوان اصفهانى ترجمه كرده است . « 2 » ولى نجاشى به عنوان قمى از او ياد كرده است . « 3 » و نكتهء اين اختلاف نيز اين است كه همانطورى كه از كتب تاريخى مانند « تاريخ قم » و غير آن استفاده مىشود . قم از توابع اصفهان بوده است و بعدها از آن جدا شده است
« قاسم بن محمد » با قيد « الجوهرى » نيز طبق تحقيق متعدد نيست البته ما با استدلالى كه مرحوم آقاى خوئى براى نفى تعدد در « قاسم بن محمد الجوهرى » ذكر كردهاند « 4 » موافق نيستيم ولى اصل ادعا كه همانا عدم تعدد در « الجوهرى » است را قبول داريم .
هامش
( 1 ) جامع الرواة 2 / 21 « . . اقول الذي يظهر لنا ان يكون القاسم بن محمد الاصفهانى و القاسم بن محمد الجوهرى و القاسم بن محمد القمى ، متحداً لاشتراكهم فى الراوى و المروى عنه على ما يظهر بادنى تأمل فى ترجمتهم و الله اعلم .
( 2 ) رجال الشيخ الطوسى الرقم 6246 : القاسم بن محمد الاصفهانى المعروف بكاسام ، روى عنه احمد بن ابى عبد الله .
( 3 ) - رجال النجاشى الرقم 863 القاسم بن محمد القمى يعرف بكاسولا « لم يكن بالمرضى له كتاب نوادر ، اخبرنا ابن نوح قال حدثنا الحسن بن حمزة قال حدثنا ابن بُطّه قال : حدثنا البرقى عن القاسم .
( 4 ) معجم رجال الحديث 14 / 48 الطبعة السابعة فى قم المقدسة .