نظر مختار استاد ( مد ظله )
از مجموع اين روايات استفاده مىشود كه : يك چنين عمومى در كار نيست . كه مجوس در تمام احكام مانند اهل كتاب باشند . زيرا در برخى روايات در جزيه مجوس را مانند اهل كتاب مىداند و در برخى ديگر ، در جزيه و ديات و از اين تعبيرات معلوم است كه تنزيل در جزيه و حدود و ديات كه قدرى مشابه همديگر هستند ، صورت گرفته نه در كل احكام و حتى در برخى طرق اينها هست كه مىگويد ، نكاح مجوس جايز نيست و ذبيحه اينها حلال نيست .
خلاصه به نظر مىرسد نسبت به نكاح و امثال آن ما نمىتوانيم استفاده مشابهت مجوس با اهل كتاب را بكنيم ولى در جزيه و ديات را مىتوانيم استفاده كنيم .
اما در مورد احكام ديگر مثل طهارت و نجاست مجوسها بايد بحث شود و ميزان دلالت روايات معلوم شود .
در مورد صابئين كه موضوع بعدى است بحث چندانى وجود ندارد چون بحث موضوعى كه اينها چه عقائدى دارند و به چند فرقه تقسيم مىشوند . به فقه مربوط نمىشود . آنچه به فقه مربوط است حكم اينها است كه تقريباً واضح است چون اهل كتاب عبارتند از خصوص يهود و نصارى و البته مجوس هم در بعض احكام به منزله اهل كتاب هستند . لذا در مورد غير اينها نمىتوانيم به جواز نكاح قايل شويم .
« * و السلام * »