دست آوريم به راحتى مىتوان به راه حل بعضى ابهامات آن پى برد مثلًا اگر ترتيب كتابى بر اساس حروف تهجى تنظيم شده باشد و ندانيم نام فلان راوى احمد است يا محمد ، توجه به اينكه نام او آيا در رديف كسانى كه ابتداى نامشان « الف » است آمده يا « ميم » مىتواند نام صحيح او را بر ما معلوم سازد . يا اگر ببينيم راوى ضعيفى در بعضى از نسخ توصيف به وثاقت شده است ممكن است با مراجعه به ترتيب اصلى كتاب ببينيم مؤلف پيش از او راوى ديگرى همنام او را ذكر كرده و توثيق نموده است . آنگاه براى ناسخ خطاى چشم پيش آمد كرده و نگاهش از اوّلى به دومى افتاده و آن را كه ضعيف بوده توصيف به وثاقت كرده است . اما اگر ترتيب كتاب به هم بخورد ديگر اين گونه فوائد به دست نمىآيد . ما با دقت در ترتيب فهرست نجاشى و رجال شيخ بسيارى از اغلاط آن را اصلاح نمودهايم .
متأسفانه برخى براى اينكه مشكل دسترسى به رواة آسان شود گاهى سليقهء خوبى اعمال نكرده و ترتيب كتاب را بر هم مىزنند و مثلًا آن را بر اساس حروف الفبا تنظيم مىكنند . همان گونه كه سيد هاشم بحرانى ترتيب التهذيب نوشته يا براى فهرست نجاشى و رجال كشى ترتيب ديگرى تهيه كردهاند . در حالى كه همين كار با الحاق فهرستى به خاتمهء كتاب نيز ميسر است . بدون اينكه ما را از استنباطهايى كه در اثر دانستن ترتيب اصلى كتاب به دستمان مىآيد محروم سازد . ترتيب مشيخهء صدوق نيز نه بر اساس حروف تهجى و نه بر اساس تقدم و تأخر طبقات اصحاب ائمه مىباشد به طورى كه خواننده بدواً گمان مىكند هيچ ترتيبى در آن ملحوظ نبوده است . ولى با تحقيق در مشيخه معلوم شده كه شيخ صدوق ترتيب خاصى را اعمال نموده است .
ايشان پس از نوشتن كتاب طرق خود را به رواة بر اساس ترتيب رواياتى كه در خود كتاب آمده تنظيم كرده ، اول كسى كه زودتر روايت او را نقل كرده و سپس كسى كه در روايت بعدى آمده و همينطور تا آخر كتاب يك يك به ترتيب نام مىبرد و
كتاب النكاح ( فارسى ) — صفحة 3896
مساهمون: السيد موسى الشبيري الزنجاني
ص٣٨٩٦